PCS-11 · Kiểm soát kiến hôi, kiến lửa và kiến đen đô thị
Xử lý đúng tập tính từng loài kiến: giữ vững nguyên tắc chống tách đàn với kiến hôi và kiến Pharaoh đa chúa trong nhà (không xịt Pyrethroid lên hàng kiến đang chạy, đặt bả mớm chậm vị đường hoặc đạm diệt kiến chúa trước), sau đó mới phun hàng rào ngoài nhà bằng Fendona 10SC / Icon 2.5CS (cách ly 45–60 phút) kèm xử lý ụ kiến lửa Solenopsis geminata ngoài sân vườn và nắm chắc hướng dẫn sơ cứu phản vệ 115 trên JC-PCS-04.
Phiên bản 2.0
Khung kiểm soát tài liệu
| Mã tài liệu | PCS-11 | Phiên bản và hiệu lực | v2.0 · Hiệu lực từ 17/11/2026 |
| Đơn vị ban hành | Công ty Cổ phần Dịch vụ Vệ sinh Công nghiệp Đà Nẵng SONGANHHYG (K57/10 Giang Văn Minh, Hòa Thuận Tây, Hải Châu, Đà Nẵng) | Phạm vi áp dụng | Chung cư, biệt thự sân vườn, trường mầm non, resort ven biển, nhà hàng, văn phòng và khu công nghiệp tại Đà Nẵng, Hội An, Quảng Nam |
| Bộ phận chủ trì | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và An toàn Môi trường (QA/HSE) | Người phê duyệt | Đại diện Pháp luật: Ms. Mỹ Anh |
| Chu kỳ rà soát | 06 tháng/lần hoặc trước giai đoạn giao mùa nắng mưa (kiến di cư từ sân ngập vào trong nhà qua khe sàn, cửa) | Kênh hỗ trợ 24/7 | Hotline và Zalo: 0905 751 566 · Email: [email protected] (Cấp cứu phản vệ: 115) |
| Quy chuẩn áp dụng | Nghị định 91/2016/NĐ-CP và Nghị định 129/2024/NĐ-CP (Sử dụng chế phẩm đúng nhãn ĐKLH Bộ Y tế) · Nghị định 45/2022/NĐ-CP (Vỏ chai súc 3 lần CTNH 18 01 01) · Nghị định 13/2023/NĐ-CP · Liên thông JC-PCS-03, JC-PCS-04, BM-PCS-02, BM-PCS-07. |
||
Mục đích, phạm vi kiểm soát và mốc nghiệm thu thực tế
Ở Đà Nẵng – Hội An – Quảng Nam, mùa nắng khô tháng 4–8 kiến thợ hay kéo vào căn hộ, bếp ăn tìm nước và đồ ngọt, còn mùa mưa bão tháng 9–12 nước ngập bồn cây lại đẩy kiến lửa và kiến đen bò theo tường ngoài, ống điện âm tường chui vào phòng ngủ. Sai lầm phổ biến nhất là thấy hàng kiến hôi trên mặt bàn bếp liền lấy bình xịt muỗi dân dụng xịt thẳng lên đàn kiến: tưởng sạch được một buổi, ai ngờ chỉ hai ngày sau một đàn ban đầu lại tách đàn thành bốn, năm nhánh bò lổn ngổn sang cả ổ điện phòng ngủ lẫn tủ quần áo. Với kiến lửa Solenopsis geminata làm ụ ngoài sân cỏ, nguy hiểm hơn là vết đốt gây phỏng nước và có thể dẫn tới sốc phản vệ cho trẻ nhỏ hay thợ làm vườn. Vì vậy tổ kỹ thuật giữ bốn nguyên tắc làm việc sau:
- Giữ nguyên tắc chống tách đàn (JC-PCS-03): Không phun sương Pyrethroid thẳng lên đường kiến hôi hay kiến Pharaoh đang chạy trong nhà; đặt bả ăn chậm vị đường hoặc đạm hợp khẩu vị để kiến thợ tha về diệt kiến chúa trước.
- Phun hàng rào ngoài nhà đúng lúc và cách ly đủ giờ: Chỉ phun tồn lưu chân tường ngoài, khung cửa sổ và xử lý tổ kiến lửa, kiến đen ngoài trời bằng Fendona 10SC (5 mL/L, cách ly 45–60 phút) hoặc Icon 2.5CS (20–30 mL/L, cách ly 60 phút) sau khi bước đặt bả trong nhà đã ổn, ngoài giờ sinh hoạt (khu trường học giữ cách ly 60–120 phút theo
PCS-21). - Phòng ngừa tai nạn đốt chích khi xử lý kiến lửa: Mọi ụ kiến lửa ở sân vườn, trường học, resort đều phải cắm cọc giăng dây rào trước khi làm; KTV nắm vững cách sơ cứu phản vệ gọi 115 trên JC-PCS-04.
- Cắt nguồn rệp cây xanh và bịt khe gạch nền: Phối hợp đội cây xanh trị sạch rệp sáp trên bụi cây chạm tường (cắt mật ngọt nuôi kiến đen) và bịt kín khe ron gạch nền ẩm bằng keo Epoxy.
Điều kiện áp dụng theo quy mô công trình và các hành vi bị cấm
| Phân hạng quy mô | Phương án kiểm soát theo loài kiến | An toàn trẻ nhỏ, vật nuôi và hồ sơ |
|---|---|---|
| Cơ sở nhỏ lẻ Căn hộ chung cư, biệt thự, văn phòng, quán ăn < 1.000 m² |
Trong nhà có kiến hôi hay kiến Pharaoh: đặt điểm bả đường hoặc bả đạm kín dọc đường đi kiến trong 5–14 ngày (không xịt thuốc phun lên đường kiến); sau khi hết đàn trong nhà mới phun hàng rào ngoài ban công, bệ cửa sổ bằng Fendona 10SC (5 mL/L, cách ly 45–60 phút). | Đặt hộp bả hoặc điểm Gel khuất khe tủ tránh trẻ em và chó mèo liếm phải; giao rõ phiếu BM-PCS-07 và dặn chủ nhà không tự ý lấy chai xịt côn trùng xịt lên hàng kiến đang ăn bả. |
| Tổ hợp lớn, resort sân vườn, trường học, nhà máy Diện tích ≥ 1.000 m² |
Rà khắp thảm cỏ, gốc cây cảnh tìm ụ đất tơi xốp của kiến lửa Solenopsis geminata và đường leo của kiến đen; rào khoanh vùng sân chơi trường học và xử lý ngoài giờ cuối tuần bằng Icon 2.5CS (20–30 mL/L) hoặc Fendona 10SC (5 mL/L) quanh chân tường rào và gốc cây; trong bếp và pantry chỉ đặt bả tổ ăn chậm. | Phối hợp đội cây xanh trị rệp sáp bồn hoa; lập danh sách chỗ khe gạch nứt đề xuất thi công ron Epoxy; lưu hồ sơ pha chế BM-PCS-02 và biên bản cách ly BM-PCS-07. |
Trách nhiệm phối hợp các bộ phận
| Vai trò | Việc cần làm trước và trong ca | Kiểm tra và bàn giao sau ca |
|---|---|---|
| KTV trưởng | Lần ngược đường kiến đi để phân biệt kiến hôi/Pharaoh, kiến đen hay ụ kiến lửa; thử bả đường và bả đạm tìm đúng khẩu vị đàn kiến rồi bố trí điểm đặt bả kín trong nhà theo AT-02 |
Kiểm tra lại mức ăn bả sau 5–14 ngày để xác nhận kiến chúa đã chết hết, mang sẵn hộp sơ cứu phản vệ JC-PCS-04 và ký bàn giao BM-PCS-07 |
| KTV hiện trường | Mặc đồ bảo hộ, ủng cao su phủ kín ống quần và găng Nitrile; cắm dây rào quanh ụ tổ kiến lửa, đặt bả hạt trong hộp khóa nếu gần hồ cá Koi dưới 3,0 m, hoặc pha phun hàng rào Fendona 10SC / Icon 2.5CS ngoài trời | Cắm biển cách ly vùng phun ngoài sân đủ 45–60 phút (60–120 phút ở trường học), ghi sổ BM-PCS-02, súc rửa vỏ chai 3 lần bỏ vào túi CTNH 18 01 01 |
| Chủ nhà / Đội cây xanh / Kỹ thuật tòa nhà | Dọn sạch đồ ngọt rơi vãi, giữ trẻ em và thú nuôi tránh xa ụ kiến lửa đã rào, không tự ý xịt thuốc muỗi lên hàng kiến đang ăn bả; đội cây xanh kiểm tra rệp sáp trên cây chạm tường | Đội cây xanh cắt tỉa cành chạm mái tường và trị sạch rệp sáp; thợ kỹ thuật trám lại các khe gạch ẩm chân tường bằng keo Epoxy để ngăn kiến làm tổ lại |
Phân biệt 3 loài kiến đô thị, cách xử lý 2 bước và sơ cứu phản vệ (JC-PCS-04)
5.1. Bảng nhận diện tập tính và cách xử lý theo từng loài kiến
| Loài kiến mục tiêu | Đặc điểm tổ và nguy cơ đặc thù | Xử lý đúng kỹ thuật | Lỗi sai cần tránh |
|---|---|---|---|
| Kiến hôi / Kiến Pharaoh (Tapinoma, Monomorium) |
Nhỏ 1,5–2,5 mm, cấu trúc đa chúa nhiều tổ vệ tinh nằm sau khe gạch, ổ cắm điện, kẹt tủ bếp; nguy cơ tách đàn rất cao | Dùng bả ăn chậm đường hoặc đạm (thử phản ứng ăn mồi thực tế) ngay cạnh đường chạy trong 5–14 ngày để mớm chết toàn bộ kiến chúa; bịt khe ron Epoxy | Xịt hóa chất Pyrethroid thẳng lên hàng kiến làm đàn chia làm nhiều tổ mới lan sang các phòng khác |
| Kiến lửa (Solenopsis geminata) |
Nâu đỏ cam 2–6 mm, đùn ụ đất tơi xốp ngoài sân cỏ, bồn hoa, kẽ gạch; rất hung dữ, cắn giữ chặt và chích nhiều nhát gây mụn nước, sốc phản vệ | Khoanh rào cách ly; đặt bả hạt chuyên dụng quanh ụ tổ hoặc phun tưới đẫm tổ ngoài giờ bằng Fendona 10SC (5 mL/L) hoặc Icon 2.5CS (20–30 mL/L) | Để trẻ em/cư dân tự ý dẫm lên ụ tổ hoặc phun thuốc giữa giờ cao điểm có người qua lại |
| Kiến đen đô thị (Kiến đen sân vườn) |
Làm tổ dưới đất gốc cây, bồn hoa ngoại vi rồi leo theo tường ngoài, ống nước vào nhà tìm thức ăn và bảo vệ rệp sáp trên cây | Phun hàng rào chân tường ngoài nhà, khung cửa sổ và bồn cây bằng Fendona 10SC / Icon 2.5CS; phối hợp đội cây xanh trị rệp sáp | Chỉ lau kiến trong nhà mà bỏ quên nguồn rệp sáp trên cây cảnh bám sát tường ngoài nhà |
5.2. Thông số pha chế phẩm hàng rào ngoại vi và luân phiên
- Fendona 10SC (SAH-APR-PCS-01, VNDP-HC-025-10-15): Alpha-Cypermethrin 10% w/v không mùi, không hoen ố đá gỗ. Pha 5 mL / 1 L nước sạch phun 20 m² chân tường ngoài nhà, khung cửa sổ, bệ ban công và gờ hàng rào. Thời gian cách ly 45–60 phút chờ khô hoàn toàn.
- Icon 2.5CS (SAH-APR-PCS-09, VNDP-HC-023-10-15): Lambda-Cyhalothrin 2,5% vi nang phóng thích chậm bền trên nền xi măng, đất sân vườn. Pha 20–30 mL / 1 L nước phun 40 mL/m² tạo vành đai chặn kiến lửa và kiến đen từ sân vườn leo vào nhà (hiệu lực tồn lưu cao, luân phiên quý với Fendona 10SC theo
PCS-05). Thời gian cách ly 60 phút đến khi khô hẳn. - Lưu ý chung: Cả hai chế phẩm đều mang cảnh báo độc tính thủy sinh
H400/H410, luôn che bạt và giữ khoảng đệm cách mép hồ cá Koi ít nhất 3,0 m.
5.3. Cách sơ cứu vết đốt kiến lửa và phản vệ (JC-PCS-04)
- Xử trí vết đốt thông thường: Rời ngay khỏi vùng tổ kiến; gạt bỏ kiến bám trên da (không chà đập nát kiến lên da); rửa sạch nhẹ nhàng bằng xà phòng dịu nhẹ và nước mát; chườm túi lạnh bọc khăn sạch 10–15 phút để giảm sưng rát. Sau 24 giờ thường nổi mụn nước trắng nhỏ tại đầu nốt đốt: không tự ý chích nặn làm vỡ mụn nước vì rất dễ nhiễm trùng bội nhiễm vi khuẩn ngoài da.
- Nhận diện và ứng cứu sốc phản vệ khẩn cấp: Theo dõi sát trong 30–60 phút đầu; nếu nạn nhân có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây: nổi mề đay ngứa lan toàn thân, sưng phù môi, mi mắt hoặc lưỡi, khàn giọng, tức ngực khó thở, chóng mặt choáng váng, đau quặn bụng buồn nôn, lập tức GỌI CẤP CỨU 115, đặt nạn nhân nằm ngửa kê cao chân (nếu khó thở cho ngồi tựa lưng nửa nằm), nới lỏng cổ áo, không tự cho uống thuốc hay nước nếu khó nuốt và chuyển gấp tới cơ sở y tế gần nhất (JC-PCS-04).
Trình tự thực hiện từng bước và điểm kiểm tra bắt buộc
- Lần ngược dọc hàng kiến từ bếp/pantry hoặc cửa sổ để định danh rõ loài: kiến hôi/kiến Pharaoh nhỏ đa chúa sống trong khe nhà, kiến đen đi từ cây cảnh ngoài tường, hay kiến lửa Solenopsis geminata có ụ đất ngoài sân cỏ.
- Kiểm tra xem khu vực có từng bị xịt bình xịt muỗi/kiến dân dụng trong 48 giờ qua hay không; quan sát mồi kiến đang tha hoặc thử điểm nhỏ đường/đạm để xác định khẩu vị hiện tại của đàn kiến (do kiến đa chúa thay đổi nhu cầu ăn đường hay ăn đạm theo chu kỳ nuôi ấu trùng).
- Vệ sinh lau sạch thức ăn rơi vãi xung quanh (nếu trước đó nhân viên/cư dân lỡ xịt thuốc xua, phải lau tẩy trung tính và chờ 24–48 giờ hoặc đặt bả lệch 15–20 cm sang nhánh kiến đang chạy mới sạch mùi) rồi đặt bả mớm chậm (Gel hoặc trạm hộp kín đặt bả) sát dọc tuyến kiến chạy, khuất tầm với của trẻ nhỏ, thú cưng.
- Hướng dẫn chủ nhà hoặc nhân viên không lau chùi hay xịt thuốc lên tuyến đường kiến đang lấy bả trong suốt 5–14 ngày để kiến thợ tha đủ lượng hoạt chất về mớm cho kiến chúa trong tổ.
- Với ụ tổ kiến lửa ngoài sân: dựng cọc dây rào cảnh báo không cho học sinh, cư dân hay chó mèo lại gần; thi công ngoài giờ hoặc cuối tuần; mặc ủng cao su phủ kín ống quần và găng Nitrile dày từ 0,38 mm trở lên. Nếu ụ tổ nằm sát hồ cá Koi (cách mép nước dưới 3,0 m) hoặc mép sân chơi trẻ mầm non, ưu tiên dùng bả hạt diệt kiến đặt trong hộp trạm có khóa nắp che mưa thay cho tưới phun lỏng.
- Sau khi đàn kiến trong nhà đã giảm hẳn qua bước đặt bả (hoặc ngay lập tức cho hàng rào ngoại vi sân vườn): pha Fendona 10SC (5 mL/L, phun 20 m²/L) hoặc Icon 2.5CS (20–30 mL/L, phun 40 mL/m²) trên khay chống tràn cách nguồn nước và hồ cá Koi ít nhất 15 m, phun tạo dải hàng rào rộng 50 cm dọc chân tường ngoài, khung cửa sổ và tưới xử lý tổ ngoài trời (giữ khoảng đệm với hồ cá Koi đã che bạt ít nhất 3,0 m).
- Cắm biển cách ly vùng phun ngoại vi đủ 45–60 phút (60 phút đối với Icon 2.5CS hoặc 60–120 phút nếu tại khu vực sân chơi trường học theo
PCS-21) đến khi mặt sàn, thảm cỏ và bồn cây khô ráo hoàn toàn. - Phối hợp đội cây xanh kiểm tra và xử lý rệp sáp/rầy mềm trên cây cảnh chạm tường nhà (cắt nguồn mật ngọt dẫn kiến đen leo tường), đồng thời lập kiến nghị thi công ron gạch Epoxy bịt kín các khe gạch ẩm chân tường nhà vệ sinh/bếp nơi kiến hôi hay trú ngụ.
- Súc rửa vỏ chai thuốc 3 lần đổ nước tráng vào bình phun hết lên vùng hàng rào xử lý, đục thủng đáy chai bỏ túi CTNH mã
18 01 01; bàn giao phiếu thời gian cách ly trên BM-PCS-07. - Kiểm tra lại hộp sơ cứu và thẻ JC-PCS-04 trên xe kỹ thuật bảo đảm sẵn sàng ứng cứu nếu có nhân sự hoặc cư dân bị kiến lửa đốt có biểu hiện dị ứng, phản vệ.
Nghiệm thu, xử lý tình huống ngoại lệ và căn cứ pháp luật
Thước đo nghiệm thu kiểm soát kiến: 0 ca tách đàn bùng phát thêm tổ vệ tinh mới do xịt sai Pyrethroid; mật độ kiến hôi/kiến Pharaoh trong nhà giảm hẳn sau 7–14 ngày đặt bả mớm chậm; toàn bộ ụ tổ kiến lửa ngoài sân vườn ngừng hoạt động và được rào cảnh báo an toàn trước giờ bàn giao; toàn bộ vỏ chai thu gom đúng mã CTNH 18 01 01.
| Tình huống ngoại lệ thực tế | Nguyên nhân và rủi ro | Cách xử lý chuẩn SONGANHHYG |
|---|---|---|
| Chấm bả kiến dạng đường xong nhưng đàn kiến hôi bò vòng qua giọt bả, hoàn toàn không ăn | Đàn kiến đa chúa đang vào chu kỳ đẻ trứng cần nguồn protein hoặc bả bị nhiễm mùi nước lau sàn/thuốc xịt | Kiểm tra lại bề mặt lau sạch mùi tẩy rửa ở điểm đặt cách đường cũ 10–15 cm; chuyển đổi ngay sang dạng bả đạm (protein) hoặc kết hợp song song 1 điểm bả đường cạnh 1 điểm bả đạm để đáp ứng đúng chu kỳ dinh dưỡng của kiến thợ tha về mớm cho kiến chúa. |
| Kiến hôi bò ra từ bên trong ổ cắm điện âm tường phòng ngủ hoặc bảng mạch bếp | Ổ vệ tinh làm tổ ngay trong hộp âm tường ấm áp, phun chất lỏng gây chập cháy hoặc làm kiến tách đàn | Không phun chất lỏng vào ổ cắm điện; chấm bả Gel kiến kích thước nhỏ 2–3 mm lên phần mép nhựa ngoài mặt nạ công tắc hoặc chân tường bên dưới đường kiến bò ra (đảm bảo ngắt cầu dao nhánh nếu thao tác sát hộp điện), chờ kiến tha hết bả về tổ trong 7–10 ngày rồi đề xuất bịt khe hở mép hộp bằng keo silicon/Epoxy. |
| Có học sinh hoặc nhân viên bị kiến lửa đốt nhiều nốt trên chân, bắt đầu ngứa toàn thân và khó thở | Dấu hiệu cảnh báo sốc phản vệ cấp tính do nọc độc kiến lửa Solenopsis geminata | Thực hiện ngay hướng dẫn sơ cứu JC-PCS-04: đưa nạn nhân ra chỗ thoáng mát, rửa trôi kiến bằng nước mát, GỌI NGAY CẤP CỨU 115 hoặc đưa thẳng tới phòng cấp cứu bệnh viện gần nhất (nằm kê cao chân nếu choáng tụt huyết áp, ngồi nửa nằm nếu khó thở); không tự cho uống nước lá hay chậm trễ chờ hết ngứa. |
| Sau cơn mưa bão Đà Nẵng tháng 10–11, kiến đen đồng loạt bò qua mép cửa sổ tầng trệt vào nhà tránh ngập | Nước ngập đẩy tổ kiến dưới bồn hoa ngoại vi di cư lên cao theo tường và cành cây chạm cửa sổ | Tạm thời xử lý bằng vệ sinh cắt đường đi và đặt bả trong nhà tại bệ cửa sổ (không phun mù xua vào phòng ngủ); ngay khi tạnh mưa ráo tường, phun hàng rào chặn vòng ngoài quanh bệ cửa sổ, chân tường ngoài và gốc cây bằng vi nang Icon 2.5CS (20–30 mL/L, cách ly 60 phút) kết hợp cắt tỉa cành cây chạm mái tường. |
Đào tạo, chứng chỉ nhân sự và biểu mẫu liên kết
- Chứng chỉ nhân sự: KTV trực tiếp thi công có chứng nhận 120 tiết Bộ Y tế (NIMPE) SAH-CRD-07 / SAH-CRD-08; được huấn luyện thực hành quy tắc chống tách đàn JC-PCS-03 và nhận diện dấu hiệu sốc phản vệ JC-PCS-04.
- Thẻ trực quan và biểu mẫu liên kết: JC-PCS-03 · Nhận diện dịch hại và quy tắc chống tách đàn / cấm phun đè bả (PDF) · JC-PCS-04 · Sơ cứu phản vệ và vết đốt · BM-PCS-02 · BM-PCS-07.
- Catalog và SOP liên thông: Fendona 10SC (SAH-APR-PCS-01) · Icon 2.5CS (SAH-APR-PCS-09) · PCS-05 · PCS-12 (Kiến ba khoang) · PCS-21 (Trường học và chung cư).
Lịch sử phiên bản và xác nhận ban hành
| Phiên bản | Ngày | Người soạn và phê duyệt | Nội dung thay đổi và quy chuẩn áp dụng |
|---|---|---|---|
| v2.0 | 17/11/2026 | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và QA/HSE · Ms. Mỹ Anh duyệt | Ban hành chuẩn 9 mục kiểm soát kiến hôi/Pharaoh đa chúa, kiến lửa Solenopsis geminata và kiến đen đô thị: giữ nguyên tắc chống tách đàn (không xịt Pyrethroid lên đường kiến trong nhà, dùng bả đường hay đạm diệt kiến chúa trước), phun hàng rào ngoại vi Fendona 10SC / Icon 2.5CS (cách ly 45–60 phút), liên kết xử lý rệp cây xanh, bịt ron Epoxy và hướng dẫn sơ cứu phản vệ JC-PCS-04. |