PCS-07 · Kiểm soát chuột cống, chuột mái và chuột nhắt
Triển khai hệ thống phòng thủ 3 vành đai theo JC-PCS-02 và BM-PCS-03: Vành đai 1 và 2 ngoài nhà (khoảng cách 10–15 m) đặt hộp khóa cố định dùng bả viên Storm 0.005% chứa chất gây đắng Bitrex (thuốc giải độc đặc hiệu Vitamin K1); Vành đai 3 bên trong nhà (khoảng cách 3–5 m) chỉ dùng bẫy sập cơ khí hộp kín hoặc bẫy keo, giữ nguyên 0 bả độc; kết hợp tập cho chuột quen hộp trạm (tránh làm chuột nhát mồi, nhát bẫy) và bịt kín khe cửa từ 6 mm / 12 mm trở lên xuống tối đa 3 mm.
Phiên bản 2.0
Khung kiểm soát tài liệu
| Mã tài liệu | PCS-07 | Phiên bản và hiệu lực | v2.0 · Hiệu lực từ 17/11/2026 |
| Đơn vị ban hành | Công ty Cổ phần Dịch vụ Vệ sinh Công nghiệp Đà Nẵng SONGANHHYG (K57/10 Giang Văn Minh, Hòa Thuận Tây, Hải Châu, Đà Nẵng) | Phạm vi áp dụng | Nhà máy thực phẩm/dược, kho logistics, khách sạn 5 sao, bếp nhà hàng F&B, trường học, bệnh viện, cao ốc văn phòng và nhà ở tại Đà Nẵng, Quảng Nam |
| Bộ phận chủ trì | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và An toàn Môi trường (QA/HSE) | Người phê duyệt | Đại diện Pháp luật: Ms. Mỹ Anh |
| Chu kỳ rà soát | 06 tháng/lần hoặc trước mùa mưa ngập tháng 9–12 khi chuột cống ngoài đường và bãi đất trống tràn vào tòa nhà | Kênh hỗ trợ 24/7 | Hotline và Zalo: 0905 751 566 · Email: [email protected] |
| Quy chuẩn áp dụng | Nghị định 91/2016/NĐ-CP và Nghị định 129/2024/NĐ-CP (Điều kiện cung cấp dịch vụ) · ĐKLH Cục BVTV 1688/CNĐKT-BVTV (Storm 0.005% Block Bait) · Nghị định 44/2016/NĐ-CP (Thẻ Nhóm 3 lên trần cao hoặc mở hố ga) · Nghị định 45/2022/NĐ-CP (Thu gom bao bì bả dư mã CTNH 18 01 01) · Nghị định 13/2023/NĐ-CP. |
||
Chặn chuột từ vòng ngoài, trong nhà chỉ dùng bẫy cơ khí không bả độc
Anh em đi đánh chuột ở Đà Nẵng – Hội An đều thấm hai chuyện dễ hỏng việc nhất. Thứ nhất là tay vừa cầm can xăng máy phun hay điếu thuốc xong lại bốc vào bẫy sập, thế là lũ chuột cống khôn ngoan ngửi thấy mùi lạ liền né sạch cả tuần không thèm bén mảng. Thứ hai là rải bả độc bừa vào trần thạch cao đóng kín hoặc gầm tủ bếp: chuột ăn xong chui vào hốc chết trương lên bốc mùi thối nồng kéo ruồi nhặng, hoặc tệ hơn là tha viên thuốc rơi vào đồ ăn. Lại thêm mùa mưa tháng 9–12 nước cống dâng ngập, chuột cống ngoài đường và bãi cỏ tràn thẳng vào kho nếu hộp bả không kê cao và chân cửa vẫn còn hở. PCS-07 giữ chắc 4 quy tắc thực địa:
- Tách biệt rõ 3 vành đai (R-01..Rn): Mọi hộp bả hóa chất Storm 0.005% đều khóa chốt cố định ở Vành đai 1 (hàng rào) và Vành đai 2 (vách ngoài nhà) cách nhau 10–15 m; Vành đai 3 bên trong tòa nhà giữ nguyên 0 bả độc, chỉ đặt bẫy sập cơ khí hộp kín hoặc bẫy keo cách nhau 3–5 m.
- Bịt kín đường chui của chuột về mức tối đa 3 mm: Phối hợp khoanh trừ và bịt mọi khe chân cửa, lỗ xuyên ống kỹ thuật lọt chuột nhắt (từ 6 mm trở lên) và chuột cống (từ 12 mm trở lên) về mức ≤ 3 mm bằng gioăng chổi, bông thép và lưới inox 6 × 6 mm.
- Tránh làm chuột nhát mồi, nhát bẫy và giữ bả khô sạch: Đeo găng sạch không ám mùi lạ khi gài bẫy, tập cho chuột quen hộp trạm (đặt mồi nhử chưa gài lẫy 2–3 đêm đầu ở chỗ chuột khôn), thay mới ngay viên bả ẩm mốc sau 7 ngày và kiểm dày 3 ngày/lần khi lượng ăn tại cụm trạm đạt ≥ 50%.
- Thu xác chuột kín và tẩy sạch mùi dẫn đàn: Gom toàn bộ xác chuột vào 2 lớp túi buộc chặt (xử lý bọ chét và khử mùi nước tiểu amoniac theo
PCS-22), không bỏ xác trần vào thùng rác sinh hoạt bếp hay văn phòng.
Điều kiện áp dụng theo quy mô công trình và các hành vi bị cấm
| Phân hạng quy mô | Tổ chức 3 vành đai trạm chuột và bẫy cơ học | Kiểm soát vật lý và hồ sơ theo dõi |
|---|---|---|
| Cơ sở nhỏ lẻ Nhà ở, biệt thự, quán ăn F&B, văn phòng < 1.000 m² |
Thiết lập Vành đai 1–2 ngoài sân vườn, cổng sau và khu để rác bằng 4–8 hộp khóa Storm 0.005% cách nhau 10–15 m (trừ trường học mầm non cấm đặt bả độc theo PCS-21); bên trong bếp/văn phòng chỉ đặt bẫy sập hộp kín hoặc bẫy keo Vành 3 cách nhau 3–5 m dọc chân tường. |
Đo khe chân cửa ghi vào BM-PCS-01, đề nghị lắp gioăng chổi ≤ 3 mm; ghi lượng mồi tiêu thụ từng trạm trên BM-PCS-03 và bàn giao hướng dẫn an toàn Vitamin K1. |
| Tổ hợp lớn, nhà máy, resort, bệnh viện Diện tích ≥ 1.000 m² hoặc nhiều phân khu |
Đánh số liên tục tuyến R-01..Rn phủ kín hàng rào (Vành 1 cách 10–15 m), vách ngoài và bến nhập hàng (Vành 2 cách 5–15 m), và bên trong phân xưởng/kho/hành lang (Vành 3 cách 3–5 m chỉ đặt bẫy cơ khí/keo; kho lạnh ≤ 0 °C dùng lò xo inox bôi dầu silicon thực phẩm theo PCS-19). |
Dán tem kiểm ngày trong nắp từng hộp; nhập số liệu tiêu thụ bả hàng tuần/2 tuần vào BM-PCS-03 và Sheet 2 Excel; tăng kiểm tra lên 3 ngày/lần ngay khi điểm nóng tiêu thụ ≥ 50%. |
AT-02 (PCS-02); bên trong tòa nhà chỉ dùng bẫy sập cơ khí và bẫy keo.
(2) Cấm rải viên bả Storm trần ngoài hộp khóa hoặc không xỏ ty thép cố định: Dễ bị chuột tha mồi đi vương vãi hoặc gây nguy hiểm cho vật nuôi, chó mèo, trẻ em; không trộn thêm gạo hay thức ăn lên bả ép viên sẵn.
(3) Cấm tự ý leo trần cao > 2 m hoặc mở hố ga sâu khi chưa có Thẻ ATLĐ Nhóm 3 (NĐ 44/2016/NĐ-CP) và chưa có cửa thăm 45×45 cm.
(4) Cấm quét khô phân và nước tiểu chuột bằng chổi thường: Bụi khô mang mầm bệnh phát tán qua đường hô hấp; bắt buộc xịt ẩm sát khuẩn trước thu dọn theo PCS-22.
Phân công công việc trước, trong và sau ca kiểm soát chuột
| Vai trò | Việc làm trước và trong ca | Kiểm tra và bàn giao sau ca |
|---|---|---|
| Quản lý QA/HSE | Duyệt sơ đồ 3 vành đai R-01..Rn theo JC-PCS-02, kiểm tra khe hở từ 6 mm và 12 mm trở lên đã ghi nhận lúc T=0. |
Rà lại bảng kiểm BM-PCS-03, đối chiếu chắc chắn bên trong nhà giữ nguyên 0 bả độc (AT-02). |
| Giám sát tuyến | Chốt vị trí lắp hộp khóa Storm 0.005% ngoài rào, kê bệ cao mùa mưa và kiểm dày 3 ngày/lần khi mồi ăn ≥ 50%. | Theo dõi xu hướng ăn mồi từng tuần, phối hợp nhắc BQL bịt kín các khe cửa còn hở. |
| KTV hiện trường (NIMPE) | Đeo găng Nitrile sạch không ám mùi xăng dầu, đặt bả Storm 0.005% xỏ ty thép khóa ngoài nhà; trong nhà chỉ đặt bẫy sập hộp kín và bẫy keo. | Thu bả ẩm mốc vào túi CTNH 18 01 01, gom xác chuột vào 2 lớp túi kín, xịt enzyme khử mùi nước tiểu và ký BM-PCS-03. |
| M&E / BQL khách hàng | Mở phòng rác, khu kỹ thuật và cắt tỉa cành cây chạm mái cách ít nhất 1,5 m. | Lắp gioăng chổi chân cửa đạt tối đa 3 mm, gắn lưới inox 6 × 6 mm miệng cống, đậy kín nắp thùng rác cuối ngày và ký nhận ca. |
Đặc điểm 3 loài chuột, thiết kế 3 vành đai, tránh làm chuột nhát bẫy và bịt khe ≤ 3 mm
5.1. Nhận diện 3 loài chuột và khe hở xâm nhập tương ứng
| Loài chuột mục tiêu | Đặc điểm sinh học và đường chạy | Ngưỡng khe lọt tối thiểu | Giải pháp bẫy trạm và bịt kín chuẩn |
|---|---|---|---|
| Chuột cống (Rattus norvegicus) |
To nặng (150–500 g), đuôi ngắn hơn thân, mõm tù, tai nhỏ; đào hang ngoài sân, cống rãnh, phòng rác, bơi giỏi và đi men sát chân tường | Chui qua khe hở ≥ 12 mm (một khe rộng 12 mm đủ lọt chuột cống trưởng thành gặm rộng thêm) | Hộp khóa nặng Vành 1–2 đặt sát tường đặt 1–2 viên Storm 0.005%; lưới inox cống 6 × 6 mm; bịt chân cửa đạt ≤ 3 mm |
| Chuột mái / Chuột đen (Rattus rattus) |
Thon (100–250 g), đuôi dài hơn thân, tai to mỏng, mõm nhọn; leo giỏi theo cành cây chạm mái, ống nước đứng, cáp điện lên trần thạch cao | Chui lọt lỗ hở mái, cổ ống xuyên tường và hộp kỹ thuật ≥ 12 mm | Cắt tỉa cành cây cách mái ≥ 1,5 m; quấn vòng thép trơn ngăn leo ống; đặt bẫy sập hộp kín trên trục máng cáp tại cửa thăm trần 45×45 cm |
| Chuột nhắt nhà (Mus musculus) |
Rất nhỏ (12–30 g), đuôi dài bằng thân; sinh sản ngay bên trong kho khô, sau tủ hồ sơ, phòng server, chạy dọc khe kệ trong phạm vi hẹp 3–5 m | Chui lọt dễ dàng qua khe cửa hẹp từ 6 mm trở lên (kích thước chiếc bút chì) | Bắt buộc bịt kín chân cửa kho, phòng điện đạt ≤ 3 mm bằng gioăng chổi/bông thép; đặt dày bẫy sập nhỏ và bẫy keo Vành 3 cách 3–5 m |
5.2. Chuẩn 3 vành đai trạm chuột (JC-PCS-02) và hóa chất Storm 0.005%
- Vành đai 1 (Hàng rào ngoại vi, sân vườn, bãi rác, ví dụ R-01..10): Hộp trạm nhựa cứng có khóa chốt gắn cố định bằng cọc/vít cách nhau 10–15 m (giáp đất hoang rút còn 5–8 m). Sử dụng Storm 0.005% Block Bait (
SAH-APR-PCS-02, 1688/CNĐKT-BVTV, Flocoumafen 0,005% + chất gây đắng Bitrex): xỏ 1–2 viên (4 g/viên) qua ty thép khóa kín, không trộn mồi ăn khác. Chuột ăn góc viên (~1,25 g) đủ liều gây xuất huyết chậm 3–5 ngày nên đàn không nhát mồi. Tại vùng trũng ngập nước mùa mưa bão Đà Nẵng – Hội An (tháng 9–12), kê hộp trạm lên bệ cao ≥ 30–50 cm khỏi cốt ngập hoặc tạm thu hồi viên bả trước lúc nước dâng để tránh trôi thuốc ra môi trường. - Vành đai 2 (Sát tường ngoài tòa nhà, cửa nhập hàng, ví dụ R-11..20): Khoảng cách 10–15 m (tăng dày 5–10 m hai bên cửa dock/bãi rác), đặt ép sát lưng hộp vào chân tường theo đường chạy tự nhiên của chuột.
- Vành đai 3 (Bên trong tòa nhà, kho, bếp, phòng máy, ví dụ R-21..Rn): Khoảng cách 3–5 m sát chân tường: chỉ đặt bẫy sập lò xo hộp kín hoặc bẫy keo không mùi, 0 bả độc. Kiểm tra định kỳ thu hồi ngay tránh bốc mùi xác phân hủy.
- Thuốc giải độc đặc hiệu (SDS BASF): Luôn ghi rõ trên tem hộp và
JC-PCS-04: thuốc giải độc đặc hiệu cho Flocoumafen là Vitamin K1 (Phytomenadione) tiêm tĩnh mạch hoặc uống theo chỉ định bác sĩ (theo dõi đông máu PT/INR).
5.3. Cách tập cho chuột quen hộp trạm (tránh nhát mồi, nhát bẫy) và bịt khe hở ≤ 3 mm
- Tập cho chuột quen hộp trạm (đặt mồi nhử chưa gài lẫy 2–3 đêm đầu): Chuột cống và chuột mái trưởng thành rất cảnh giác với đồ vật mới đặt trên đường chạy. KTV luôn đeo găng Nitrile sạch (không dính mùi xăng, thuốc xịt côn trùng hay thuốc lá) khi cầm bẫy và hộp trạm; đặt áp sát chân tường, giữ yên vị trí 5–7 ngày đầu; với điểm có chuột khôn hay né bẫy mới, đặt mồi nhử chưa gài lẫy 2–3 đêm đầu để chuột ăn quen rồi mới gài chốt bật bẫy.
- Loại bỏ cạnh tranh thức ăn và bả mốc: Không giữ bả Storm 0.005% bị ướt mục hoặc mốc xanh vì chuột sẽ bỏ đi không ăn; phối hợp đóng kín thùng rác hàng đêm và giữ khu bẫy mỡ sạch váng.
- Bịt kín khe hở xuống ≤ 3 mm: Gắn thanh gioăng chổi chân cửa nhôm/nylon hoặc cao su EPDM khe hở dưới ≤ 3 mm, bịt lỗ ống kỹ thuật xuyên tường bằng bông thép không gỉ + vữa chống cháy (chuột không cắn thủng được bông thép như mút xốp hay keo bọt), lắp lưới inox 304 ô 6 × 6 mm ở miệng cống thoát nước.
Trình tự thực hiện từng bước và điểm kiểm tra bắt buộc
- Dùng đèn pin thường và đèn tia cực tím UV (365 nm) rà dọc chân tường, khe trần và phòng rác để định vị phân chuột (to đầu tù là chuột cống, thuôn nhọn hai đầu là chuột mái, nhỏ như hạt gạo là chuột nhắt), vệt dầu mỡ thân chuột bám trên tường và vệt nước tiểu phát quang.
- Đo mọi khe chân cửa, đường ống xuyên tường, nắp hố ga rộng ≥ 6 mm (lọt chuột nhắt) hoặc ≥ 12 mm (lọt chuột cống) và ghi nhận cả các khe > 3 mm vào phụ lục khoanh trừ
BM-PCS-01.
- Lập phiếu kiến nghị BQL/M&E lắp gioăng chổi chân cửa đạt ≤ 3 mm (kiểm tra bằng cách soi đèn pin ngoài cửa thấy không lọt khe sáng dưới chân), gắn lưới inox 6 × 6 mm cho cống thoát sàn và nhét bông thép không gỉ vào cổ ống kỹ thuật.
- Phối hợp đóng kín nắp thùng rác phòng rác cuối ngày và dọn sạch thức ăn rơi gầm tủ bếp để tránh chuột bỏ qua bả trạm do thừa thức ăn.
- Lắp cố định hộp trạm cứng có khóa an toàn dọc hàng rào (Vành 1) và vách ngoài nhà (Vành 2) cách nhau 10–15 m (tại cửa nhập hàng và giáp bãi cỏ rậm rút xuống 5–10 m), đặt áp sát chân tường đúng trục di chuyển.
- Đeo găng tay sạch Nitrile đặt nguyên 1–2 viên Storm 0.005% (4 g/viên, chứa Bitrex) xỏ qua ty thép gài chắc bên trong hộp, dán nhãn cảnh báo Hạng C kèm thông tin giải độc Vitamin K1 và số hotline.
- Bên trong nhà xưởng, bếp F&B, kho khô và văn phòng: chỉ đặt bẫy sập lò xo hộp kín hoặc bẫy keo không mùi sát chân tường cách nhau 3–5 m (0 bả độc); bẫy sập luôn xoay đầu cò vuông góc sát mặt tường để chuột chạy qua đạp ngay vào bàn dậm.
- Không di chuyển vị trí bẫy liên tục trong 5–7 ngày đầu và không chạm tay trần hoặc để dính mùi thuốc xịt lên bẫy; ở chỗ chuột khôn thì đặt mồi nhử chưa gài lẫy 2–3 đêm đầu để tập cho chuột quen hộp trạm rồi mới gài chốt.
- Tuần tra định kỳ trạm ngoài mỗi 7 ngày (hoặc 1–2 lần/tuần tùy hợp đồng) và trạm Vành 3: cân ước lượng tỷ lệ ăn mồi, loại bỏ ngay viên bả ẩm mốc cho vào túi CTNH
18 01 01, bổ sung viên mới và ghi đầy đủ vào BM-PCS-03; nếu cụm trạm ăn ≥ 50%, kích hoạt kiểm dày 3 ngày/lần. - Khi thu hồi chuột mắc bẫy hoặc xử lý xác chuột chết/yếu quanh khuôn viên: xịt ẩm sát khuẩn trước thu gom ngay vào 2 lớp túi buộc kín (tránh chó mèo nuôi ăn phải gây ngộ độc thứ cấp), đồng thời phun enzyme phân hủy axit uric khử vệt nước tiểu phát quang theo PCS-22 để xóa mùi dẫn đường của đàn mới.
Nghiệm thu, xử lý tình huống ngoại lệ và căn cứ pháp luật
Thước đo nghiệm thu kiểm soát chuột: Các hộp khóa Vành 1–2 ngoài nhà còn nguyên vị trí, khóa kín và bả khô không mốc; toàn bộ trạm Vành 3 bên trong nhà giữ nguyên 0 bả độc (vượt qua cổng AT-02); lượng mồi ăn giảm dần qua các tuần về dưới ngưỡng cảnh báo và không còn chuột sống lọt vào khu sản xuất hay bếp ăn khi các khe cửa đã bịt đạt ≤ 3 mm.
| Tình huống ngoại lệ thực tế | Nguyên nhân và rủi ro | Hành động chuẩn SONGANHHYG |
|---|---|---|
| Chuột nhắt cắn phá bao bì trong kho nhưng không vào bẫy sập hay bẫy keo vừa đặt | Chuột nhát bẫy mới đặt hoặc kho còn thức ăn hở khiến chuột không đi qua lối đặt bẫy | Giữ yên vỏ hộp bẫy sát tường, tập cho chuột quen hộp trạm (đặt mồi nhử chưa gài lẫy 2–3 đêm đầu) rồi mới lên cò; kiểm khe cửa ≥ 6 mm (và > 3 mm) đề nghị bịt về ≤ 3 mm, đặt thêm bẫy keo dọc giữa dãy pallet. |
| Tỷ lệ tiêu thụ Storm 0.005% tại Vành đai 1 tăng vọt ≥ 50% hoặc mất sạch bả trong 3 ngày | Chuột từ cống hoặc bãi đất trống bên ngoài tràn vào cao điểm mùa mưa ngập | Kiểm dày 3 ngày/lần đến khi lượng ăn dưới 25%; đặt tối đa 2 viên/trạm trong hộp khóa, kê bệ cao ≥ 30–50 cm tránh ngập mùa mưa tháng 9–12, gom kịp thời chuột chết ngoài trời tránh vật nuôi ăn phải và đặt dày trạm Vành 2 sát cửa nhập hàng. |
| Chó/mèo cảnh hoặc trẻ em tò mò cạy hộp bả ngoài sân hoặc nghi ngờ nuốt phải bả chuột | Hộp bả bị xe va bung khóa hoặc chuột tha mồi nếu ty thép lỏng | Kiểm tra ngay hiện trường, thu hồi bao bì đối chiếu lượng bả; nếu nghi người hoặc vật nuôi nuốt phải Storm 0.005%, súc miệng nước sạch (không tự gây nôn nếu lơ mơ) và đưa đi cấp cứu y tế / thú y kèm nhãn/SDS BASF để bác sĩ giải độc bằng Vitamin K1 (JC-PCS-04). |
| Nghe tiếng chuột chạy hoặc ngửi thấy mùi xác chết bốc lên từ trên trần thạch cao đóng kín | Chuột mái leo từ ống thoát nước hoặc tán cây vào trần kín không cửa thăm | Tỉa cành cây cách mái ≥ 1,5 m và quấn chặn ống đứng; không đặt bả độc lên trần kín vì chuột chết kẹt bốc mùi; soi nội soi gắp xác qua lỗ đèn, khử mùi enzyme theo PCS-22 và đề nghị cắt cửa thăm 45×45 cm đặt bẫy sập hộp kín Vành 3. |
Đào tạo, chứng chỉ nhân sự và biểu mẫu liên kết
- Chứng chỉ nhân sự: KTV vận hành tuyến trạm chuột có chứng nhận 120 tiết Bộ Y tế (NIMPE) SAH-CRD-07 / SAH-CRD-08; nhân sự kiểm tra hố ga/trần cao > 2 m bắt buộc có Thẻ ATLĐ Nhóm 3 còn hiệu lực tái huấn luyện 24 tháng theo NĐ 44/2016/NĐ-CP (SAH-CRD-13..17).
- Biểu mẫu và thẻ trực quan (1 trang A4): BM-PCS-03 · Bảng kiểm trạm bả chuột và bẫy keo theo tuyến (PDF) · JC-PCS-02 · Sơ đồ 3 vành đai kiểm soát chuột · JC-PCS-04 · Hướng dẫn sơ cứu và giải độc Vitamin K1.
- Catalog và SOP liên thông: Storm 0.005% Block Bait (SAH-APR-PCS-02) · PCS-01 (Đo khe cửa T=0) · PCS-17 (Gioăng ≤ 3 mm và lưới 6×6 mm) · PCS-22 (Thu xác chuột và khử mùi nước tiểu).
Lịch sử phiên bản và xác nhận ban hành
| Phiên bản | Ngày | Người soạn và phê duyệt | Nội dung thay đổi và quy chuẩn áp dụng |
|---|---|---|---|
| v2.0 | 17/11/2026 | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và QA/HSE · Ms. Mỹ Anh duyệt | Ban hành chuẩn 9 mục kiểm soát chuột cống, chuột mái, chuột nhắt theo 3 vành đai: Vành 1–2 ngoài nhà 10–15 m đặt hộp khóa Storm 0.005% (Bitrex, giải độc Vitamin K1); Vành 3 trong nhà 3–5 m chỉ đặt bẫy cơ/keo (0 bả độc), tập quen hộp trạm tránh nhát bẫy, bịt khe ≥ 6 mm / ≥ 12 mm về ≤ 3 mm, kê chống ngập và liên thông BM-PCS-03, JC-PCS-02. |