PCS-16 · Xử lý tổ ong vò vẽ, ong bắp cày và ong mật an toàn
Tháo gỡ an toàn tổ ong vò vẽ (Vespa affinis), ong bắp cày và ong mật trên mái hiên resort, tán cây cao hay hộp kỹ thuật: chăng dây khoanh vùng cảnh báo 15–20 m, chỉ thao tác ban đêm sau 19h00 (tốt nhất từ 19h30 khi đàn ong đã về hết tổ) bằng đèn pha ánh sáng đỏ, bố trí tổ đội đôi (2 thợ mặc quần áo bảo hộ dày 2 lớp có lưới thép che mặt) kèm 1 người trực cảnh giới vòng ngoài, Thẻ ATLĐ Nhóm 3 SAH-CRD-13..17 khi cao > 2 m (gió < 8,0 m/s), ưu tiên di dời sống đàn ong mật không đốt hay diệt bừa bãi và sẵn sàng hướng dẫn cấp cứu sốc phản vệ 115 theo JC-PCS-04.
Phiên bản 2.0
Khung kiểm soát tài liệu
| Mã tài liệu | PCS-16 | Phiên bản và hiệu lực | v2.0 · Hiệu lực từ 17/11/2026 |
| Đơn vị ban hành | Công ty Cổ phần Dịch vụ Vệ sinh Công nghiệp Đà Nẵng SONGANHHYG (K57/10 Giang Văn Minh, Hòa Thuận Tây, Hải Châu, Đà Nẵng) | Phạm vi áp dụng | Mái hiên resort ven biển, ban công chung cư, tán cây cao công viên/sân vườn, trường học, hộp kỹ thuật điện và nhà xưởng tại Đà Nẵng, Hội An, Quảng Nam |
| Bộ phận chủ trì | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và An toàn Môi trường (QA/HSE) | Người phê duyệt | Đại diện Pháp luật: Ms. Mỹ Anh |
| Chu kỳ rà soát | 06 tháng/lần hoặc trước cao điểm mùa sinh trưởng ong miền Trung (tháng 5–10) và mùa giông gió chiều tối | Kênh hỗ trợ 24/7 | Hotline và Zalo: 0905 751 566 · Email: [email protected] (Cấp cứu phản vệ: 115) |
| Quy chuẩn áp dụng | Nghị định 44/2016/NĐ-CP (Thẻ ATLĐ Nhóm 3 trên cao) · Điều 15 Nghị định 62/2025/NĐ-CP (Khoảng cách an toàn lưới điện) · Nghị định 91/2016/NĐ-CP và Nghị định 129/2024/NĐ-CP · Nghị định 45/2022/NĐ-CP (CTNH 18 01 01) · Chứng chỉ SAH-CRD-13..17, SAH-CRD-07/08 · Liên thông JC-PCS-04, BM-PCS-02, BM-PCS-07. |
||
Gỡ tổ ong vò vẽ ban đêm bằng đèn đỏ, bảo tồn ong mật và giữ an toàn trên cao
Ở các khu resort ven biển Sơn Trà – Ngũ Hành Sơn – Cẩm An và vùng đồi cây Hòa Vang (Đà Nẵng – Quảng Nam), từ tháng 5 đến tháng 10 trời nắng nóng là mùa ong vò vẽ (Vespa affinis) và ong bắp cày kéo đàn làm tổ lớn trên tán phi lao, tàu dừa cảnh, mái ngói hay trong hộp kỹ thuật. Làm nghề này sợ nhất hai cái dại: một là nghe khách hối rồi leo lên xử lý ban ngày khi ong thợ đang bay đi kiếm ăn tứ tung, hai là ban đêm cầm đèn pin ánh sáng trắng rọi thẳng vào cửa tổ. Ong vò vẽ ban đêm rất hung dữ khi bị rọi sáng trắng: cả đàn sẽ phóng thẳng theo tia đèn tấn công hội đồng, đốt vài mũi là nạn nhân dễ rơi vào sốc phản vệ nguy hiểm tính mạng chỉ trong vài phút. Ngược lại, gặp đàn ong mật có ích thì không được đốt lửa hay phun thuốc giết bừa bãi mà phải thu sống di dời ra vùng sinh thái. Quy trình PCS-16 giữ đúng bốn nguyên tắc thực địa:
- Chăng dây khoanh vùng 15–20 m và chỉ lên tổ ban đêm sau 19h00 (từ 19h30): Chờ trời tối hẳn để ong thợ vào tổ hết, đóng kín cửa sổ các phòng liền kề, tắt hết đèn trắng xung quanh và chỉ dùng đèn pha ánh sáng đỏ đặt lệch góc cửa tổ.
- Đủ tổ đội đôi mặc quần áo bảo hộ dày 2 lớp và người trực cảnh giới: Hai thợ mặc quần áo bảo hộ liền thân vải dày 2 lớp chống kim đốt (mũ có lưới thép cứng cách mặt 3–5 cm) phối hợp cùng 1 người trực cảnh giới vòng ngoài giữ bộ sơ cứu cấp cứu 115 / JC-PCS-04; tổ cao hơn 2 m bắt buộc có Thẻ Nhóm 3
SAH-CRD-13..17và đo gió dưới 8,0 m/s. - Bảo tồn đàn ong mật, không đốt tổ hay xịt thuốc bừa bãi: Gặp ong mật (Apis cerana / Apis dorsata), không dùng lửa đốt hay phun hóa chất mà thu bắt sống trọn đàn kèm ong chúa vào thùng lưới đem di dời về vùng sinh thái hoặc trại nuôi ong xa khu dân cư.
- Cạo sạch cuống tổ, lau xóa mùi dẫn đàn: Cạo nhẵn hết phần cuống bám trên cành cây hay mái hiên, lau kỹ bằng nước xà phòng pha tinh dầu sả xóa mùi đánh dấu và bịt kín khe hở hộp kỹ thuật, hốc tường.
Điều kiện áp dụng theo độ cao tổ ong và các hành vi bị cấm
| Phân hạng độ cao và vị trí | Tổ chức đội đôi, bảo hộ dày và cách xử lý | Khoanh vùng 15–20 m và hồ sơ ca |
|---|---|---|
| Tổ thấp ≤ 2 m Bụi cây cảnh, gờ cửa sổ tầng trệt, hộp kỹ thuật thấp |
Tổ đội gồm 2 thợ mặc quần áo bảo hộ dày 2 lớp có lưới thép che mặt phối hợp thu/bọc tổ, kèm 1 người trực cảnh giới vòng ngoài giữ bộ sơ cứu JC-PCS-04 và sẵn sàng gọi 115; thao tác ban đêm sau 19h00 (từ 19h30) bằng đèn pha ánh sáng đỏ. | Căng dây khoanh vùng 15–20 m, chốt đóng cửa phòng xung quanh; chụp ảnh hiện trạng ban ngày, ghi biên bản bàn giao sạch cuống tổ lên BM-PCS-07. |
| Tổ cao > 2 m Mái hiên resort, tán dừa/phi lao cao, mặt đứng chung cư, nhà xưởng |
Bắt buộc thợ có Thẻ ATLĐ Nhóm 3 (SAH-CRD-13..17), đeo dây đai toàn thân 2 móc trên xe nâng hoặc thang có người giữ chân; đo gió trước ca < 8,0 m/s (dừng khi có sấm sét 30–30); kiểm tra khoảng cách lưới điện Điều 15 NĐ 62/2025/NĐ-CP và nhờ bộ phận điện nước ngắt cầu dao tổng khu vực trước 19h00. | Giữ vành đai an toàn 15–20 m có bảo vệ trực chốt; kiểm tra an toàn trên cao và xuất nhập vật tư trên BM-PCS-02; lập nhật ký di dời ong mật hoặc gỡ tổ vò vẽ trên BM-PCS-07. |
Trách nhiệm phối hợp các bộ phận
| Vai trò | Việc cần làm trước và trong ca | Kiểm tra và bàn giao sau ca |
|---|---|---|
| Tổ trưởng / QA-HSE | Khảo sát ban ngày định đúng loài ong, đo cao độ và khoảng cách lưới điện theo Điều 15 NĐ 62/2025/NĐ-CP; kiểm tra tốc độ gió < 8,0 m/s trước khi lên xe nâng/thang | Kiểm tra lại sức khỏe cả tổ sau khi cởi đồ bảo hộ ở vùng an toàn, nghiệm thu cuống tổ đã cạo sạch khử mùi và ký giao BM-PCS-07 |
| Tổ đội đôi thợ (có Thẻ Nhóm 3) | Mặc kín đồ bảo hộ dày 2 lớp có lưới thép che mặt (kiểm tra chéo khóa kéo cho nhau), mang dây đai 2 móc khi cao > 2 m; chờ sau 19h00 (19h30) bật đèn pha đỏ bọc hạ gọn tổ vò vẽ hoặc thu sống trọn đàn ong mật | Cạo sạch hết cuống tổ hoặc bánh sáp, lau khử mùi đánh dấu bằng nước xà phòng pha tinh dầu sả, thu dọn hốc tường và súc vỏ bình 3 lần bỏ túi CTNH 18 01 01 (nếu có dùng thuốc) |
| Người trực cảnh giới vòng ngoài | Cắm cọc tiêu, căng dây khoanh vùng 15–20 m; giữ chân thang, tiếp thùng lưới/bao kép, cầm sẵn bộ sơ cứu JC-PCS-04 và điện thoại đầy pin lưu số cấp cứu 115 | Theo dõi đường rút an toàn cho tổ đội đôi, bảo đảm không có người dân hay khách đi vào vùng hạ tổ và thu dọn cọc dây sau khi hoàn tất |
| Bảo vệ / Bộ phận điện nước / BQL | Đóng kín hết cửa sổ và ban công hướng về tổ ong; tắt toàn bộ đèn trắng sân vườn và ngắt cầu dao tổng nếu tổ nằm gần hộp điện hoặc dây dẫn | Giữ cửa sổ kề bên đóng kín thêm 24 giờ cho ong thợ lạc tự tản đi, bít kín lỗ hở hộp kỹ thuật bằng vữa/lưới inox và kiểm tra lại sáng hôm sau |
Phương án xử lý theo loài ong, đồ bảo hộ đặc thù và cấp cứu phản vệ 115
5.1. Bảng chọn cách xử lý ban đêm (sau 19h00) và bảo tồn ong mật
| Loài ong mục tiêu | Đặc điểm nhận diện và rủi ro nọc đốt | Cách xử lý ban đêm (> 19h00, tốt nhất từ 19h30) | Hậu kỳ chống làm tổ lại |
|---|---|---|---|
| Ong mật (Apis cerana / Apis dorsata) |
Thân thon vàng nâu, tổ bánh sáp lộ thiên hoặc bọng cây; ít hung dữ nếu không kích động; có ích thụ phấn | Bảo tồn, di dời sống (không đốt hay giết bừa bãi): Dùng khói nhẹ làm dịu đàn, thu gọn ong chúa và cả đàn vào thùng/túi lưới di dời về vùng sinh thái hay trại nuôi ong | Cạo sạch hết bánh sáp bám trên tường/mái và lau hết mùi mật, sáp bằng nước xà phòng |
| Ong vò vẽ (Vespa affinis) |
Tổ hình bầu dục màu nâu vân sọc, bụng có dải cam vàng rõ; cực kỳ hung dữ, đuổi đốt xa, nọc gây sốc phản vệ và suy thận | Chăng dây khoanh vùng 15–20 m, thao tác sau 19h00 (19h30) với đèn pha đỏ; tổ đội đôi mặc quần áo bảo hộ dày 2 lớp bọc trọn tổ bằng bao tải kép dày rồi tách gọn cuống tổ | Cạo sạch hết cuống tổ bám trên cành/mái hiên; lau khử mùi đánh dấu; nhắc đóng cửa 24 giờ cho ong thợ lạc tự tản đi |
| Ong bắp cày (Vespa tropica / velutina) |
Kích thước rất lớn, làm tổ trên tán cây cao hoặc trong hốc đất, hốc tường kỹ thuật; vết đốt gây đau dữ dội và phản vệ nặng | Thao tác sau 19h00 với tổ đội đôi + Thẻ Nhóm 3 SAH-CRD-13..17 nếu cao > 2 m (gió < 8,0 m/s); tổ sâu trong hốc tường xử lý cục bộ đúng cửa hốc trước khi gỡ tổ | Dọn sạch xác tổ, lau khử mùi đánh dấu bên ngoài và bít kín lỗ hốc tường bằng vữa hoặc lưới inox |
5.2. Quần áo bảo hộ dày 2 lớp, ánh sáng đỏ và an toàn trên cao
- Bộ đồ bảo hộ chống ong đốt dày 2 lớp: Vải tổng hợp dày nhiều lớp chống xuyên kim đốt dài của ong vò vẽ và ong bắp cày (không dùng áo lưới mỏng thông thường), mũ trùm có lưới thép cứng giữ khoảng cách an toàn cách da mặt ít nhất 3–5 cm, găng da/cao su dày dài quá cổ tay quấn băng dính kín mép tay áo, ủng cao su lồng bên trong ống quần bó kín.
- Chiếu sáng và tổ chức đội hình 3 người: Bắt buộc tối thiểu tổ đội đôi (2 thợ mặc đồ bảo hộ kín trực tiếp xử lý) + 1 người trực cảnh giới giữ dây vành đai 15–20 m, tắt hết đèn sảnh/đèn rọi màu trắng và chỉ bật đèn pha ánh sáng đỏ đặt lệch góc cửa tổ sau 19h00 (từ 19h30).
- Kiểm soát độ cao > 2 m và thời tiết: Người lên thang/xe nâng bắt buộc có Thẻ Nhóm 3 SAH-CRD-13..17, dây đai toàn thân 2 móc, kiểm gió < 8,0 m/s, dừng ngay khi có sấm sét (quy tắc 30–30) và giữ khoảng cách lưới điện theo Điều 15 NĐ 62/2025/NĐ-CP.
5.3. Hướng dẫn sơ cứu, cấp cứu sốc phản vệ 115 (JC-PCS-04) và vật tư xử lý hốc kín
- Chuẩn bị cấp cứu 115 trước ca: Sàng lọc không cử thợ có tiền sử dị ứng nọc ong tiếp cận trực tiếp; người trực cảnh giới mang theo điện thoại đầy pin, lưu sẵn số cấp cứu 115, lộ trình bệnh viện gần nhất tại Đà Nẵng – Hội An – Quảng Nam và túi sơ cứu JC-PCS-04 (nhíp khều ngang ngòi ong, túi chườm lạnh, sát khuẩn).
- Xử trí vết đốt và sốc phản vệ (JC-PCS-04): Với vết đốt thường, khều ngang lấy ngòi ong mật (không dùng tay bóp túi nọc), rửa xà phòng sạch và chườm lạnh 10–15 phút. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu phản vệ nào (khó thở, khàn giọng, phù môi/lưỡi/mi mắt, nổi mề đay toàn thân, choáng váng tụt huyết áp): lập tức GỌI NGAY 115, đặt nạn nhân nằm đầu thấp kê cao chân (hoặc nửa nằm nếu khó thở), nới lỏng quần áo và không tự cho uống thuốc khi khó nuốt.
- Chế phẩm xử lý hốc tường không bọc túi được: Chỉ sử dụng Permecide 50EC (
SAH-APR-PCS-03) hoặc Icon 2.5CS (SAH-APR-PCS-09) phun cục bộ vào miệng hốc bê tông/mái kín khi không thể trùm bao bọc tổ trực tiếp; thu bao bì vào túi CTNH18 01 01.
Trình tự thực hiện từng bước và điểm kiểm tra bắt buộc
- Quan sát từ khoảng cách an toàn vào ban ngày để xác định đúng loài (ong mật, ong vò vẽ hay ong bắp cày), ước lượng kích thước tổ, độ cao tiếp cận (≤ 2 m hay > 2 m) và khoảng cách tới đường dây điện theo Điều 15 NĐ 62/2025/NĐ-CP.
- Cắm cọc tiêu và căng dây khoanh vùng cấm người tiếp cận bán kính 15–20 m; đề nghị lễ tân/bảo vệ đóng kín cửa sổ, ban công các phòng hướng về tổ ong và xác định tuyến xe cấp cứu 115 gần nhất.
- Chỉ bắt đầu triển khai ban đêm sau 19h00 (từ 19h30 khi trời tối hẳn và toàn bộ ong thợ đã bay vào tổ); phối hợp bảo vệ và bộ phận điện nước tắt hết đèn trắng sân vườn, hành lang hướng tổ ong (và ngắt cầu dao tổng nếu tổ nằm gần hộp điện).
- Kiểm tra tốc độ gió < 8,0 m/s và không có giông sét; xác nhận đủ tổ đội đôi (2 thợ mặc quần áo bảo hộ bắt ong dày 2 lớp có lưới thép cứng che mặt, găng dày, ủng kín) được kiểm tra chéo khóa kéo bởi đồng đội, cùng 1 người trực cảnh giới vòng ngoài cầm bộ sơ cứu JC-PCS-04. Nếu làm cao > 2 m, kiểm tra Thẻ Nhóm 3 SAH-CRD-13..17 và dây đai 2 móc.
- Chỉ bật đèn pha ánh sáng đỏ đặt chếch hướng cửa tổ (cấm bật hoặc rọi đèn trắng vào tổ).
- Với ong mật: sử dụng khói dịu nhẹ (nếu phù hợp) và thùng lưới/túi thoáng thu bắt sống trọn đàn kèm ong chúa để di dời an toàn về vùng sinh thái hoặc trại nuôi ong, không phun hóa chất hay dùng lửa đốt tổ bừa bãi.
- Với ong vò vẽ / ong bắp cày: 2 thợ phối hợp trùm nhanh bao tải kép dày bọc kín trọn tổ, thắt chặt cổ bao và tách gọn cuống tổ; nếu tổ nằm sâu trong hốc tường/hốc đất không thể bọc túi, xử lý cục bộ chính xác vào miệng hốc bằng Permecide 50EC / Icon 2.5CS, chờ đàn im hẳn mới mở gỡ tổ.
- Dùng dao cạo dài cạo sạch hết phần cuống tổ hoặc bánh sáp bám trên gỗ, bê tông, tán cây; lau rửa kỹ điểm bám bằng nước xà phòng / tinh dầu sả khử mùi đánh dấu nhằm xóa sạch mùi dẫn đường tránh đàn ong thợ sót quay lại xây tổ mới.
- Với tổ trong hốc tường/hộp kỹ thuật, thu sạch xác tổ và phối hợp bộ phận điện nước cùng BQL bít kín lỗ hở bằng vữa hoặc lưới inox ngay sau xử lý.
- Kiểm tra sức khỏe cả tổ đội đôi sau khi cởi đồ bảo hộ ở vùng an toàn (bảo đảm 0 ca bị đốt hoặc sẵn sàng hướng dẫn cấp cứu gọi ngay 115 / JC-PCS-04 nếu có dấu hiệu dị ứng/phản vệ).
- Súc rửa vỏ bình pha 3 lần bỏ túi CTNH 18 01 01 (nếu có dùng thuốc xử lý hốc tường); dặn BQL đóng cửa sổ liền kề thêm 24 giờ cho ong thợ lạc bay tản đi và ký nghiệm thu BM-PCS-07.
Nghiệm thu, xử lý tình huống ngoại lệ và căn cứ pháp luật
Mốc nghiệm thu xử lý tổ ong an toàn: Toàn bộ phần thân và cuống tổ được tháo sạch và lau khử mùi đánh dấu; mọi ca tổ ong mật tiếp cận đều được thực hiện phương án bảo tồn di dời sống; 0 ca đốt phản vệ hay tai nạn ngã cao, rò điện; theo dõi sau 24 giờ không còn đàn ong tụ lại làm tổ mới và hoàn tất chữ ký trên BM-PCS-07.
| Tình huống ngoại lệ thực tế | Nguyên nhân và rủi ro | Hành động chuẩn SONGANHHYG |
|---|---|---|
| Có nhân sự hoặc cư dân bị ong vò vẽ/bắp cày đốt xuất hiện khó thở, nổi mề đay, choáng | Sốc phản vệ cấp tính do nọc ong có thể gây phù thanh quản và tụt huyết áp nguy hiểm tính mạng | Thực hiện ngay hướng dẫn sơ cứu trên JC-PCS-04: GỌI NGAY CẤP CỨU 115, đặt nạn nhân nằm đầu thấp kê cao chân (hoặc nửa nằm nếu khó thở) nơi thoáng mát, nới lỏng cổ áo, không tự cho uống thuốc nếu khó nuốt và chuyển ngay tới bệnh viện gần nhất. |
| Tổ ong vò vẽ làm ngay trong tủ điện công tơ hoặc hộp kỹ thuật điều hòa trên cao | Nguy cơ điện giật chết người khi thao tác và không gian hẹp dễ khiến ong túa vào mặt | Phối hợp bộ phận điện nước ngắt cầu dao tổng tủ/tuyến dây trước 19h00 và treo thẻ khóa an toàn; sau 19h30 bật đèn pha đỏ cho tổ đội đôi mặc quần áo bảo hộ dày 2 lớp bọc hạ tổ, cạo sạch cuống tổ khử mùi và lắp gioăng kín khe hộp kỹ thuật trước khi đóng điện lại. |
| Sáng hôm sau vẫn còn 5–10 con ong thợ bay quanh vị trí tổ cũ vừa hạ đêm qua | Ong thợ đi kiếm ăn muộn ngủ ngoài tán cây hôm trước bay về tìm tổ cũ | Thông báo trước cho BQL giữ đóng cửa sổ phòng kề trong 24 giờ; do cuống tổ đã cạo sạch khử mùi và không còn ong chúa/ấu trùng, số ong thợ lẻ sẽ tự tản đi sau 1–2 ngày; có thể treo 1 tấm bẫy keo nhẹ tạm thời nếu cần. |
| Trời nổi gió giật ≥ 8,0 m/s hoặc có giông sét chiều tối ngay trước giờ nâng xe/leo thang | Rủi ro lật xe nâng/ngã thang trên cao và gió tạt làm ong bay loạn hướng | Dừng ngay thao tác trên cao; giữ nguyên dây khoanh vùng 15–20 m, thông báo bảo vệ hướng dẫn đường vòng cho cư dân và dời lịch sang tối hôm sau ngay khi gió lặng dưới 8,0 m/s. |
Đào tạo, chứng chỉ nhân sự và biểu mẫu liên kết
- Chứng chỉ nhân sự: KTV xử lý tổ ong trên cao > 2 m bắt buộc có Thẻ ATLĐ Nhóm 3 còn hiệu lực (SAH-CRD-13..17) cùng Chứng nhận 120 tiết Bộ Y tế (NIMPE) SAH-CRD-07 / SAH-CRD-08 và sát hạch nhận diện sốc phản vệ JC-PCS-04.
- Biểu mẫu và thẻ trực quan liên kết: JC-PCS-04 · Quy trình cấp cứu 115 và sơ cứu vết đốt ong (PDF) · BM-PCS-02 · Kiểm tra an toàn ca · BM-PCS-07 · Biên bản thực hiện và bàn giao · JC-PCS-01.
- Catalog và SOP liên thông: Permecide 50EC (SAH-APR-PCS-03) · Icon 2.5CS (SAH-APR-PCS-09) · PCS-03 · PCS-11 (Sơ cứu phản vệ) · PCS-17.
Lịch sử phiên bản và xác nhận ban hành
| Phiên bản | Ngày | Người soạn và phê duyệt | Nội dung thay đổi và quy chuẩn áp dụng |
|---|---|---|---|
| v2.0 | 17/11/2026 | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và QA/HSE · Ms. Mỹ Anh duyệt | Ban hành chuẩn 9 mục xử lý tổ ong vò vẽ, ong bắp cày và bảo tồn ong mật: chăng dây khoanh vùng 15–20 m, thao tác ban đêm sau 19h00 (từ 19h30) với đèn pha đỏ, tổ đội đôi 2 thợ mặc quần áo bảo hộ dày 2 lớp + 1 người trực cảnh giới, Thẻ Nhóm 3 SAH-CRD-13..17 khi cao > 2 m (gió < 8,0 m/s), di dời sống ong mật không đốt hay giết bừa bãi và hướng dẫn cấp cứu 115 / JC-PCS-04. |