PCS-15 · Kiểm soát mọt hại kho hàng lương thực và thực phẩm khô
Bảo vệ kho gạo, hạt ngũ cốc, bột mì và nguyên liệu thực phẩm khô khỏi mọt gạo (Sitophilus), mọt bột đỏ (Tribolium), mọt đục hạt và ngài Ấn Độ (Plodia): xếp hàng FIFO cách tường ít nhất 50 cm trên pallet cao từ 15 cm, đặt và đếm bẫy Pheromone PH-01..PHn (BM-PCS-04) trước khi quyết định phun, hút bụi khô sạch khe sàn, chỉ phun tồn lưu khi rỗng kho bằng Icon 2.5CS / Fendona 10SC, và thực thi lệnh dừng thao tác, bàn giao sang đơn vị xông hơi khử trùng được cấp phép hợp pháp (với sự phối hợp kiểm chứng của chuyên viên SAH-CRD-12 ĐH Nông Lâm Huế) khi lô hàng cần xông hơi khí độc tính cao.
Phiên bản 2.0
Khung kiểm soát tài liệu
| Mã tài liệu | PCS-15 | Phiên bản và hiệu lực | v2.0 · Hiệu lực từ 17/11/2026 |
| Đơn vị ban hành | Công ty Cổ phần Dịch vụ Vệ sinh Công nghiệp Đà Nẵng SONGANHHYG (K57/10 Giang Văn Minh, Hòa Thuận Tây, Hải Châu, Đà Nẵng) | Phạm vi áp dụng | Kho gạo, kho nông sản khô, kho bột gia vị, kho nguyên liệu nhà máy thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và container lưu kho tại Đà Nẵng, Hội An, Quảng Nam |
| Bộ phận chủ trì | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và An toàn Môi trường (QA/HSE) | Người phê duyệt | Đại diện Pháp luật: Ms. Mỹ Anh |
| Chu kỳ rà soát | 06 tháng/lần hoặc trước cao điểm nắng nóng tháng 4–8 và mùa mưa nồm ẩm tháng 9–12 tại miền Trung | Kênh hỗ trợ 24/7 | Hotline và Zalo: 0905 751 566 · Email: [email protected] |
| Quy chuẩn áp dụng | Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật · Nghị định 66/2016/NĐ-CP và Nghị định 123/2018/NĐ-CP (Điều kiện hành nghề xông hơi khử trùng kiểm dịch) · Nghị định 91/2016/NĐ-CP và Nghị định 129/2024/NĐ-CP · Chứng nhận ĐH Nông Lâm Huế SAH-CRD-12 (QĐ 322/QĐ-ĐHNL) · Nghị định 45/2022/NĐ-CP (CTNH 18 01 01) · Liên thông BM-PCS-04, PCS-18, PCS-19. |
||
Giữ kho lương thực khô ráo, xếp FIFO đúng chuẩn và rõ ranh giới xông hơi
Đi làm ở các kho gạo, kho bột mì và kho nguyên liệu thực phẩm tại Đà Nẵng – Hội An – Quảng Nam, anh em thợ ngán nhất hai chuyện: mùa nắng nóng tháng 4–8 kho đóng kín hầm bí khiến mọt gạo (Sitophilus), mọt bột đỏ (Tribolium) và ngài Ấn Độ (Plodia) sinh sôi chóng mặt, còn qua mùa mưa nồm tháng 9–12 (độ ẩm thường vượt 80–85% RH) thì vách tường kho hay đổ mồ hôi đọng nước nhỏ giọt xuống đáy bao hàng xếp sát tường. Nhiều kho lại lấy vòi xịt nước hoặc cây lau ướt đi lau sàn kho hạt khô, làm bột cám quyện ẩm đóng váng mốc thành ổ nuôi mọt, hoặc thấy mọt bò ra là xịt thuốc thẳng lên bao hàng khi ấu trùng vẫn đang ăn sâu trong lõi hạt, làm vậy vừa mất an toàn thực phẩm vừa không diệt sạch được. Quy trình PCS-15 giữ đúng bốn nguyên tắc làm kho:
- Xếp kho FIFO, chừa lối đi cách tường ít nhất 50 cm và kê pallet cao từ 15 cm trở lên: Toàn bộ hàng xuất nhập theo thứ tự nhập trước, xuất trước (FIFO), không bao giờ chất sát vách tường bít đường kiểm tra hay đặt bao hàng trực tiếp xuống nền xi măng.
- Theo dõi bẫy Pheromone PH-01..PHn trước khi quyết định phun: Treo và đếm bẫy PH-01..PHn hàng tuần trên BM-PCS-04 (bắt được từ 5 con/tuần trở lên là kiểm tra ngay lô hàng quanh đó, vượt 10 con/tuần là cô lập lô riêng, thay mồi 4–6 tuần/lần) để khoanh đúng ô hàng phát sinh thay vì phun mò.
- Chỉ hút bụi khô, không rửa ướt sàn và chỉ phun khi ô kho trống hẳn: Khe co giãn nền và chân kệ phải được hút bụi khô sạch hết cám rơi (không lau ướt sàn kho hạt khô); chỉ phun Icon 2.5CS hoặc Fendona 10SC lên tường sàn khi ô kho đã xuất trống hoàn toàn.
- Dừng tay và bàn giao đơn vị đủ phép khi cần xông hơi khí độc cao: Gặp lô hàng mọt đục sâu trong lõi hạt buộc phải xông hơi khử trùng (như Phosphine hay khử trùng kiểm dịch), đội kỹ thuật phải dừng ngay thao tác phun thông thường và bàn giao sang đơn vị có Giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề xông hơi khử trùng theo NĐ 66/2016/NĐ-CP, có chuyên viên
SAH-CRD-12(ĐH Nông Lâm Huế) phối hợp kiểm tra độ kín và đối chiếu phiếu đo dư lượng khí an toàn trước khi mở kho.
Điều kiện áp dụng theo quy mô kho và các hành vi bị cấm
| Phân hạng quy mô | Phương án IPM kho hàng, bẫy PH và ranh giới xông hơi | Hồ sơ theo dõi và bàn giao pháp lý |
|---|---|---|
| Kho nhỏ lẻ Kho bếp, kho hàng tiêu dùng khô, cửa hàng gạo < 1.000 m² |
Chuẩn hóa xếp FIFO cách tường ít nhất 50 cm và trên pallet cao từ 15 cm; lắp 2–4 trạm bẫy Pheromone PH-01..PHn theo dõi trước; hút bụi khô sạch hạt rơi khe sàn; chỉ phun tồn lưu Fendona 10SC (5 mL/L) hoặc Icon 2.5CS (20–30 mL/L) khi xuất trống ô kho; tách riêng ngay bao gạo/bột bị mọt. | Ghi số đếm tuần PH-01..PHn vào BM-PCS-04, pha chế rỗng kho vào BM-PCS-02 và bàn giao cách ly trên BM-PCS-07. |
| Kho nhà máy, logistics, silo Kho nguyên liệu thực phẩm, nông sản xuất nhập ≥ 1.000 m² |
Thiết lập lối tuần tra từ 50 cm trở lên sát tường, pallet cao ít nhất 15 cm và soi kiểm hàng đầu vào ở khu đệm; phủ lưới PH-01..PHn (1 trạm/100–200 m²) kết hợp đèn UV ngoài cửa đệm và hút bụi khô hàng tuần. Nếu kiểm tra phát hiện nhiễm mọt lõi hạt cần xông hơi khí độc cao: dừng việc phun bề mặt, niêm phong cô lập lô và bàn giao đơn vị xông hơi được cấp phép hợp pháp dưới sự điều phối của SAH-CRD-12. | Lưu bản đồ trạm PH trên BM-PCS-01, xu hướng tháng BM-PCS-04, biên bản dừng việc/bàn giao đơn vị xông hơi hợp pháp và phiếu đo dư lượng khí an toàn trước mở kho. |
Trách nhiệm phối hợp các bộ phận
| Vai trò | Việc cần làm trước và trong ca | Kiểm tra và bàn giao sau ca |
|---|---|---|
| Quản lý QA/HSE và chuyên viên SAH-CRD-12 | Duyệt phương án phun rỗng kho; đọc số đếm bẫy Pheromone PH-01..PHn hàng tuần để khoanh ô có mọt; ký lệnh dừng phun thường và điều phối bàn giao khi lô hàng cần xông hơi khí độc cao | Kiểm tra độ kín khu cách ly, đối chiếu phiếu đo dư lượng khí đạt ngưỡng an toàn của đơn vị xông hơi được cấp phép trước khi cho phép mở kho |
| KTV hiện trường (NIMPE) | Treo và thay mồi bẫy Pheromone 4–6 tuần/lần, đếm mọt/ngài ghi vào BM-PCS-04; chỉ pha Icon 2.5CS hoặc Fendona 10SC trên khay chống tràn để phun chân tường, khe sàn khi ô kho đã xuất trống hết hàng | Cắm biển cách ly đủ 45–60 phút (60 phút với Icon 2.5CS), súc vỏ chai 3 lần đục thủng bỏ vào túi CTNH 18 01 01 và ký giao BM-PCS-07 |
| Thủ kho / BQL kho / Đơn vị xông hơi hợp pháp | Soi kỹ lô nhập tại khu đệm, giữ xếp FIFO cách tường ít nhất 50 cm và kê pallet cao từ 15 cm trở lên; chạy máy hút bụi khô khe sàn hàng tuần (không rửa nước); xuất trống ô kho theo lịch phun | Giữ thông thoáng lối đi kiểm tra quanh tường, theo dõi ẩm kế mùa mưa bão không để đọng ẩm đáy pallet; đơn vị xông hơi có phép lập hồ sơ kiểm dịch và bàn giao phiếu đo khí an toàn |
Phân loại mọt kho, giám sát Pheromone PH-01..PHn và giới hạn bàn giao xông hơi
5.1. Bảng nhận diện loài gây hại kho lương thực và xử lý đúng cấp độ
| Nhóm loài gây hại | Dấu hiệu nhận diện trên lô hàng | Giám sát PH và vệ sinh khô gốc | Can thiệp rỗng kho hoặc bàn giao xông hơi |
|---|---|---|---|
| Mọt gạo và mọt đục hạt (Sitophilus, Rhyzopertha) |
Hạt gạo/ngũ cốc có lỗ tròn nhỏ đục thủng vỏ, bột vụn trắng rơi đáy bao, lõi đống bao nóng lên | Xếp FIFO, cách tường ít nhất 50 cm, pallet cao từ 15 cm; hút bụi khô sạch hạt rơi khe sàn | Ô kho trống: phun Icon 2.5CS / Fendona 10SC; Lô nhiễm lõi hạt: dừng phun bề mặt và bàn giao đơn vị xông hơi hợp pháp |
| Mọt bột đỏ (Tribolium castaneum) |
Bọ cánh cứng nhỏ màu nâu đỏ bò dọc đường may miệng bao bột mì, cám, gia vị; bột có mùi hăng | Đặt trạm PH-01..PHn đếm hàng tuần; kiểm hàng nhập tại khu đệm; hút bụi khô chân kệ và ray cửa | Phun tồn lưu khe tường, chân kệ khi kho trống (Icon 2.5CS 20–30 mL/L); cô lập lô nặng bàn giao xử lý chuyên sâu |
| Ngài Ấn Độ (Plodia interpunctella) |
Bướm nhỏ hai màu cánh bay chạng vạng tối; tơ nhện vón cục bám ngoài bao hạt điều, đậu, ngũ cốc | Gắn lưới bẫy Pheromone PH-01..PHn (thay mồi 4–6 tuần); giữ kín lưới cửa, hạ ẩm RH ≤ 60% | Xuất bỏ màng tơ bao hỏng, cô lập xử lý nhiệt/lạnh hoặc bàn giao đơn vị xông hơi có phép nếu lan rộng; phun rỗng kho khi đảo lô |
5.2. Chuẩn giám sát bẫy Pheromone PH-01..PHn (BM-PCS-04) trước khi phun
- Nguyên tắc đo trước xử lý: Không phun hóa chất theo thói quen khi kho còn hàng; toàn bộ kho phải lắp lưới bẫy Pheromone PH-01..PHn đặc hiệu (ngài Ấn Độ Plodia, mọt bột Tribolium) ở độ cao 1,5–2,0 m hoặc mép giá kệ, gắn mã lên
BM-PCS-01và thay mồi dẫn dụ định kỳ mỗi 4–6 tuần. - Ngưỡng hành động trên BM-PCS-04: < 5 con/trạm/tuần (đạt, tiếp tục theo dõi); 5–10 con/tuần (cảnh báo từ 5 con: kiểm tra ngay lô hàng trong bán kính 5 m quanh trạm PH, tăng hút bụi khô và vệ sinh FIFO); > 10 con/tuần (nghiêm trọng: cô lập ngay lô hàng nguồn để xử lý riêng).
- Vệ sinh khô và kiểm soát ẩm miền Trung: Dùng máy hút bụi đầu dẹt thép rút sạch bụi cám trong khe co giãn nền; mùa mưa nồm ẩm chạy máy hút ẩm giữ RH ≤ 55–60% (đồng bộ
PCS-18), không lau ướt sàn kho.
5.3. Phun tồn lưu rỗng kho và lệnh dừng bàn giao xông hơi hợp pháp (SAH-CRD-12)
- Phun tồn lưu khi rỗng kho: Khi ô kho đã xuất trống hoàn toàn, dùng Icon 2.5CS (
SAH-APR-PCS-09, 20–30 mL/L, 40 mL/m², cách ly 60 phút) hoặc Fendona 10SC (SAH-APR-PCS-01, 5 mL/L, 20 m²/L, cách ly 45–60 phút) phun chân tường, khe nứt sàn, gầm kệ thép; mặc đồ bảo hộ, găng Nitrile ≥ 0,38 mm và khẩu trangA1P2. - Lệnh dừng việc và bàn giao khi cần xông hơi khí độc cao: Do mọt đục trong lõi hạt không thể diệt bằng phun bề mặt, khi lô hàng bắt buộc phải xông hơi khử trùng nông sản bằng khí độc tính cao (kiểm dịch thực vật/container kín khí), đội vận hành phải DỪNG ngay thao tác phun thông thường, cô lập lô và bàn giao chính thức sang đơn vị có Giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề xông hơi khử trùng hợp pháp theo NĐ 66/2016/NĐ-CP.
- Vai trò phối hợp của SAH-CRD-12 (ĐH Nông Lâm Huế, QĐ 322/QĐ-ĐHNL): Chuyên viên SAH-CRD-12 làm đầu mối kỹ thuật phía SONGANHHYG để đánh giá ngưỡng nhiễm, kiểm tra độ kín khu vực bàn giao, kiểm soát vành đai an toàn và đối chiếu phiếu đo dư lượng khí đạt ngưỡng cho phép trước khi BQL mở kho.
Trình tự thực hiện từng bước và điểm kiểm tra bắt buộc
- Soi kỹ từng lô nguyên liệu mới nhập tại khu đệm (đường may miệng bao, đáy bao, góc pallet) để phát hiện mọt sống, lỗ đục hạt hay tơ ngài; từ chối hoặc chuyển ngay vào khu cách ly nếu phát hiện lô nhập có mọt.
- Sắp xếp toàn bộ hàng hóa bảo đảm cách tường ít nhất 50 cm tạo hành lang tuần tra thông thoáng, kê trên pallet cao từ 15 cm trở lên và quản lý xuất kho đúng thứ tự FIFO (nhập trước, xuất trước).
- Treo lưới bẫy dẫn dụ Pheromone PH-01..PHn theo từng ô kho ở độ cao 1,5–2,0 m, đánh mã trạm trên BM-PCS-01 và thay ống/viên mồi dẫn dụ định kỳ mỗi 4–6 tuần.
- Đếm số lượng từng loài mọt/ngài hàng tuần vào BM-PCS-04: khi trạm PH chạm ngưỡng cảnh báo từ 5 con/tuần trở lên, khoanh vùng kiểm tra bao hàng trong ô đó; khi vượt 10 con/tuần, lập tức cô lập lô hàng để đánh giá xử lý trước khi tính tới bước phun rỗng kho.
- Chạy máy hút bụi khô công nghiệp đầu dẹt hẹp hút sạch khô hết hạt gạo, bột cám vương vãi dọc hành lang tường cách 50 cm, dưới gầm pallet 15 cm và sâu trong khe co giãn nền bê tông; không dùng vòi nước hay cây lau ướt trên nền kho hạt khô.
- Theo dõi ẩm kế kho (đặc biệt vào mùa mưa nồm ẩm Đà Nẵng – Quảng Nam), bật quạt tuần hoàn và máy hút ẩm giữ RH ≤ 60%.
- Chỉ khi ô kho đã xuất trống hết hàng hóa và hút bụi khô sạch, pha Icon 2.5CS (20–30 mL/L, 40 mL/m²) hoặc Fendona 10SC (5 mL/L, 20 m²/L) trên khay chống tràn (ghi vào
BM-PCS-02) phun kỹ chân tường, khe nứt sàn, góc cột và giá kệ trống. - Cắm biển cách ly đủ 45–60 phút (60 phút với Icon 2.5CS) cho tới khi bề mặt khô ráo hoàn toàn và thông gió sạch trước khi nhập lô mới; súc vỏ chai 3 lần bỏ túi CTNH
18 01 01và kýBM-PCS-07.
- Khi lô hàng/container bị mọt đục sâu bên trong lõi hạt (không thể xử lý bằng vệ sinh cơ học và phun rỗng kho) và bắt buộc áp dụng biện pháp xông hơi khử trùng khí độc tính cao: ban hành ngay lệnh dừng thao tác phun thông thường, niêm phong cô lập lô hàng và lập hồ sơ bàn giao sang đơn vị có Giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề xông hơi khử trùng hợp pháp theo NĐ 66/2016/NĐ-CP.
- Chuyên viên SAH-CRD-12 (ĐH Nông Lâm Huế) đại diện QA/HSE phối hợp kiểm tra vùng cách ly an toàn, đối chiếu biên bản độ kín, thời gian ủ khí của đơn vị có phép và chỉ ký mở kho cho BQL sau khi có phiếu đo dư lượng khí đạt ngưỡng an toàn.
Nghiệm thu, xử lý tình huống ngoại lệ và căn cứ pháp luật
Mốc nghiệm thu kiểm soát mọt kho: Mọi dãy hàng trong kho giữ đúng khoảng cách tường từ 50 cm, kê trên pallet cao từ 15 cm trở lên và xoay vòng FIFO; khe co giãn sàn sau hút bụi khô không còn cám bụi ẩm; các trạm Pheromone PH-01..PHn được đếm đều hàng tuần trên BM-PCS-04 dưới ngưỡng 5 con/tuần; và mọi lô cần xông hơi khí độc cao đều có biên bản dừng việc, bàn giao đúng đơn vị được cấp phép hợp pháp kèm phiếu đo khí an toàn có kiểm chứng của nhân sự SAH-CRD-12.
| Tình huống ngoại lệ thực tế | Nguyên nhân và rủi ro | Hành động chuẩn SONGANHHYG |
|---|---|---|
| Trạm Pheromone PH-03 tăng vọt > 10 con ngài/mọt mỗi tuần dù đã hút bụi hành lang đều đặn | Có bao hàng bị rách vỡ hoặc lô đậu ngũ cốc tồn quá hạn trong góc khuất chưa xuất theo FIFO | Khoanh vùng dãy kệ quanh trạm PH-03 trên sơ đồ BM-PCS-01, kiểm từng pallet tìm bao phát sinh tơ vón cục hay lỗ đục; tách riêng lô nhiễm ra khu cách ly, hút bụi khô sạch gầm kệ và sắp lại luân chuyển FIFO. |
| Phát hiện lô gạo nhập cảng hoặc container nguyên liệu nhiễm mọt đục lõi hạt nặng cần xông hơi Phosphine | Xông hơi khí độc cao áp đòi hỏi giấy phép hành nghề kiểm dịch thực vật chuyên ngành theo quy định Việt Nam | Dừng ngay mọi thao tác phun bề mặt; cô lập container/lô hàng cách xa khu sản xuất; chuyên viên SAH-CRD-12 lập biên bản bàn giao chính thức sang đơn vị hành nghề xông hơi khử trùng được cấp phép hợp pháp theo NĐ 66/2016/NĐ-CP, đồng thời giữ vành đai an toàn và kiểm chứng phiếu đo dư lượng khí trước lúc nhập kho. |
| Mùa mưa nồm ẩm Đà Nẵng khiến sàn kho đổ mồ hôi đọng nước dưới đáy pallet | Khí ẩm bên ngoài tràn vào qua cửa cuốn mở rộng làm ẩm chân bao hàng | Đóng kín cửa cuốn, bật quạt tuần hoàn và máy hút ẩm công nghiệp (PCS-18) giữ RH ≤ 60%; không mở thêm nước lau sàn; ưu tiên xuất kiểm các bao hàng đáy pallet bị ẩm trước. |
| Thủ kho tự ý lấy bình xịt côn trùng dân dụng xịt thẳng lên bao gạo/bột đang lưu kho | Gây tồn dư hóa chất trực tiếp lên thực phẩm, vi phạm nghiêm trọng an toàn thực phẩm | Dừng ngay hành động; niêm phong tách riêng toàn bộ bao hàng bị xịt nhầm để QA kiểm định/hủy theo quy trình an toàn thực phẩm; nhắc lại quy chuẩn cấm trên BM-PCS-07. |
Đào tạo, chứng chỉ nhân sự và biểu mẫu liên kết
- Chứng chỉ nhân sự: Nhân sự giám sát phun rỗng kho có Chứng nhận NIMPE 120 tiết (SAH-CRD-07 / SAH-CRD-08); chuyên viên đánh giá kỹ thuật, cô lập và phối hợp bàn giao giám sát xông hơi khử trùng nông sản có Giấy chứng nhận Đào tạo Kỹ thuật xông hơi khử trùng nông sản Trường ĐH Nông Lâm – ĐH Huế SAH-CRD-12 (QĐ 322/QĐ-ĐHNL).
- Biểu mẫu và thẻ trực quan liên kết: BM-PCS-04 · Bảng kiểm bẫy Pheromone PH-01..PHn và xu hướng (PDF) · BM-PCS-01 · Sơ đồ trạm T=0 · BM-PCS-02 · BM-PCS-07 · JC-PCS-01.
- Catalog và SOP liên thông: Icon 2.5CS (SAH-APR-PCS-09) · Fendona 10SC (SAH-APR-PCS-01) · PCS-03 · PCS-18 · PCS-19.
Lịch sử phiên bản và xác nhận ban hành
| Phiên bản | Ngày | Người soạn và phê duyệt | Nội dung thay đổi và quy chuẩn áp dụng |
|---|---|---|---|
| v2.0 | 17/11/2026 | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và QA/HSE · Ms. Mỹ Anh duyệt | Ban hành chuẩn 9 mục kiểm soát mọt kho hàng lương thực và thực phẩm khô: chuẩn hóa xếp hàng FIFO cách tường ít nhất 50 cm trên pallet cao từ 15 cm, đặt và đếm bẫy Pheromone PH-01..PHn trên BM-PCS-04 trước khi phun rỗng kho, hút bụi khô sạch khe sàn, phun rỗng kho Icon 2.5CS / Fendona 10SC và giữ nguyên tắc dừng thao tác bàn giao sang đơn vị xông hơi được cấp phép hợp pháp theo giám sát kỹ thuật SAH-CRD-12 ĐH Nông Lâm Huế. |