PCS-14 · Kiểm soát bọ chét, ve chó, mạt bụi và côn trùng cắn đốt
Xử lý dứt điểm bọ chét (Ctenocephalides), ve chó nâu (Rhipicephalus), mạt bụi nhà (Dermatophagoides) và bọ mạt chim (Ornithonyssus): phối hợp chủ nhà đưa chó mèo đi tắm trị ve, bọ chét thú y trong cùng ngày, chạy máy hút bụi HEPA đầu đập rung sâu để kích kén nhộng nở ngay rồi tháo túi bụi buộc kín 2 lớp dây thít mang ra ngoài trước khi phun tồn lưu đai thấp Fendona 10SC (trong nhà) hoặc Permecide 50EC (ngoại vi thoáng, không dùng gần mèo), và tái kiểm bắt buộc sau 10–14 ngày trên BM-PCS-06.
Phiên bản 2.0
Khung kiểm soát tài liệu
| Mã tài liệu | PCS-14 | Phiên bản và hiệu lực | v2.0 · Hiệu lực từ 17/11/2026 |
| Đơn vị ban hành | Công ty Cổ phần Dịch vụ Vệ sinh Công nghiệp Đà Nẵng SONGANHHYG (K57/10 Giang Văn Minh, Hòa Thuận Tây, Hải Châu, Đà Nẵng) | Phạm vi áp dụng | Biệt thự có thú cưng, villa nghỉ dưỡng, nhà xưởng có chó mèo hoang, tầng hầm chung cư, kho trống, trần mái có tổ chim và văn phòng trải thảm tại Đà Nẵng, Hội An, Quảng Nam |
| Bộ phận chủ trì | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và An toàn Môi trường (QA/HSE) | Người phê duyệt | Đại diện Pháp luật: Ms. Mỹ Anh |
| Chu kỳ rà soát | 06 tháng/lần hoặc trước cao điểm mùa nắng nóng tháng 4–8 (bùng phát bọ chét, ve chó) và mùa mưa bão tháng 9–12 (ẩm RH > 80%, mèo hoang trú hầm) | Kênh hỗ trợ 24/7 | Hotline và Zalo: 0905 751 566 · Email: [email protected] |
| Quy chuẩn áp dụng | Nghị định 91/2016/NĐ-CP và Nghị định 129/2024/NĐ-CP (Chế phẩm gia dụng, y tế có Số ĐKLH Bộ Y tế) · Nghị định 45/2022/NĐ-CP (Túi bụi nhiễm bẩn và vỏ chai CTNH 18 01 01) · Nghị định 13/2023/NĐ-CP · Liên thông BM-PCS-06, BM-PCS-07, JC-PCS-01, JC-PCS-04, PCS-22. |
||
Mục đích, phạm vi kiểm soát và chỉ tiêu nghiệm thu
Ở nhà vườn, villa có thú nuôi hay tầng hầm chung cư tại Đà Nẵng – Hội An – Quảng Nam, mùa nắng nóng tháng 4–8 bọ chét (Ctenocephalides) và ve chó nâu (Rhipicephalus) sinh sản rất nhanh dưới kẽ gạch, thảm và bãi cát; còn mùa mưa bão tháng 9–12 mèo hoang chui xuống tầng hầm trú ẩm, kèm phòng ngủ bí ẩm (RH > 80%) làm mạt bụi nhà bùng phát. Điều anh em làm nghề hay phải giải thích kỹ cho chủ nhà là: kén nhộng bọ chét nằm im dưới kẽ thảm hoặc khe sàn suốt 7–14 ngày có lớp vỏ bảo vệ không ngấm thuốc phun, chỉ chờ có bước chân người rung nhẹ mặt sàn mới đồng loạt bung nở nhảy cắn tiếp. Vì vậy, PCS-14 làm gọn theo 4 việc nối tiếp nhau:
- Phối hợp chủ nhà đưa chó mèo đi tắm trị ve, bọ chét thú y trong cùng ngày: Cả nhà và thú nuôi phải xử lý cùng lúc (nếu chủ nhà từ chối điều trị thú y cho vật nuôi thì ghi rõ miễn trừ trên BM-PCS-06); dọn sạch tổ chim gầm mái, hộp cục nóng điều hòa và lắp lưới chắn 6 × 6 mm.
- Đánh thức kén nhộng bằng HEPA rung sâu và buộc kín 2 lớp túi mang ra ngoài: Chạy máy hút bụi HEPA đầu đập rung khắp thảm và kẽ sàn để tạo rung chấn kích kén nở sớm; tháo túi bụi ngay tại phòng, buộc kín 2 lớp túi có dây thít và đưa thẳng ra ngoài (cho vào luồng chất thải nguy hại mã
18 01 01nếu có tồn dư bụi thuốc). - Tách riêng chế phẩm trong nhà có mèo và khu vực ngoài sân: Trong nhà chỉ phun Fendona 10SC (5 mL/L, đai chân tường ≤ 1 m, riêng ve chó bò tường phun tới 1–1,5 m), tránh hoàn toàn Permecide 50EC gần mèo; nệm nhiễm mạt bụi chỉ xử lý bằng hút bụi HEPA, giặt ≥ 60 °C và ủi hơi nóng khô 80–100 °C (không phun hóa chất lên nệm nằm).
- Tái kiểm ngày thứ 10–14 trên BM-PCS-06: Kiểm tra sàn bằng tất trắng cao cổ và đĩa bẫy nước; chỉ chốt nghiệm thu khi không còn bọ chét, ve hay mạt sống nở muộn.
Điều kiện áp dụng theo quy mô công trình và các hành vi bị cấm
| Phân hạng quy mô | Phương án hút HEPA, phun đai thấp và đưa chó mèo đi thú y | An toàn thú nuôi và hồ sơ tái kiểm |
|---|---|---|
| Cơ sở nhỏ lẻ Nhà ở, biệt thự có thú cưng, cửa hàng thú y < 1.000 m² |
Chủ nhà đưa chó mèo đi tắm trị ve, bọ chét thú y trong cùng ngày; hút bụi HEPA đầu đập rung sâu thảm, ghế nỉ và khe sàn rồi buộc kín 2 lớp túi mang ra ngoài; giặt đệm thú cưng ≥ 60 °C (trong ít nhất 30 phút); phun trong nhà bằng Fendona 10SC (5 mL/L, chân tường ≤ 1 m và mặt dưới thảm, cách ly 45–60 phút). | Lập BM-PCS-06 (ghi mục xác nhận thú y hoặc miễn trừ nếu từ chối), bàn giao giờ cách ly trên BM-PCS-07 và hẹn lịch tái kiểm bắt buộc ngày 10–14. |
| Tổ hợp lớn, resort, tầng hầm chung cư, nhà xưởng Diện tích từ 1.000 m² trở lên |
Chia 2 mũi song song: mũi trong nhà hút HEPA rung sâu, đi máy phun hơi nước nóng khô (đầu vòi 80–100 °C, ít đọng ẩm) và phun Fendona 10SC (5 mL/L); mũi sân vườn, bãi cát, tầng hầm thoáng không có mèo mới dùng Permecide 50EC (20 mL/L, 50 mL/m²); kỹ thuật tòa nhà bẫy nhân đạo chó mèo hoang, dọn tổ chim gầm mái, khử trùng theo PCS-22 và lắp lưới 6 × 6 mm. |
Đánh dấu điểm nóng trên BM-PCS-01 và BM-PCS-06; nghiệm thu 2 bước (đợt 1 và tái kiểm ngày 10–14 bắt buộc cho kén nhộng nở muộn) đạt chuẩn trên BM-PCS-08. |
Phân công phối hợp thực tế tại công trình
| Vai trò | Việc cần làm trước và trong ca | Kiểm tra và bàn giao sau ca |
|---|---|---|
| KTV trưởng | Định danh đúng bọ chét, ve chó nâu, mạt bụi hay bọ mạt chim; rà lại có nuôi mèo trong nhà không để tách riêng Fendona 10SC và Permecide 50EC; giám sát tỷ lệ pha và khu vực phun. | Xác nhận lịch thú y (hoặc ghi miễn trừ) lên BM-PCS-06, ký biên bản BM-PCS-07 và quay lại tái kiểm ngày 10–14 bằng tất trắng cao cổ, đĩa bẫy nước trước khi đóng ca. |
| KTV hiện trường | Mặc đồ bảo hộ, bỏ ống quần vào ủng cao su sáng màu để phát hiện ngay bọ chét bám chân; hút bụi HEPA đầu đập rung sâu, ủi hơi nóng khô 80–100 °C trên nệm mạt bụi rồi buộc kín 2 lớp túi bụi mang ra ngoài trước khi phun đai ≤ 1 m (tới 1–1,5 m với ve chó). | Che kín hồ cá Koi (cách ít nhất 3,0 m), ngắt sục khí; cắm biển cách ly đủ 45–60 phút tới khi mặt sàn, thảm khô hẳn; súc rửa vỏ chai 3 lần và bỏ túi CTNH mã 18 01 01. |
| Chủ nhà / Thú y / Kỹ thuật tòa nhà | Chủ nhà phối hợp đưa toàn bộ chó mèo đi tắm trị ve, bọ chét tại phòng khám thú y trong cùng ngày, giặt đệm thú nuôi ≥ 60 °C; kỹ thuật tòa nhà bẫy nhân đạo chó mèo hoang tầng hầm, dọn tổ chim gầm mái và lắp lưới thép 6 × 6 mm. | Giữ nguyên thời gian cách ly 45–60 phút tới khi sàn khô và hết mùi mới cho người và thú cưng quay lại phòng; tiếp tục hút bụi định kỳ chờ ngày tái kiểm 10–14. |
Bảng 4 nhóm côn trùng cắn đốt, kỹ thuật hút bụi HEPA rung và chế phẩm
5.1. Bảng xử lý theo từng loài gây cắn đốt và dị ứng
| Loài mục tiêu | Điểm ẩn nấp và nguồn phát sinh | Cách xử lý cơ học, nhiệt và trị ký sinh trên chó mèo | Phun đai thấp và tái kiểm 10–14 ngày |
|---|---|---|---|
| Bọ chét (Ctenocephalides) |
Kẽ thảm, khe gạch, đệm chó mèo, gầm giường, lớp cát ẩm tầng hầm có chó mèo hoang | Hút HEPA đầu đập rung sâu kích kén nở và buộc kín 2 lớp túi ra ngoài; giặt đệm ≥ 60 °C; đưa chó mèo đi tắm trị ve, bọ chét thú y cùng ngày | Phun Fendona 10SC 5 mL/L trong nhà (hoặc Permecide 50EC 20 mL/L ngoại vi không mèo) đai chân tường ≤ 1 m và dưới thảm; tái kiểm 10–14 ngày |
| Ve chó nâu (Rhipicephalus) |
Ẩn trong khe nứt tường leo cao tới trần, khung cửa sổ, khe ván gỗ và chuồng nuôi | Bịt khe nứt tường bằng keo Epoxy, vữa; phát cỏ rậm sân vườn; đưa chó đi thú y điều trị ký sinh trùng ngoài da | Phun tồn lưu đai cao tới 1–1,5 m, khe tường nứt, khung cửa; cách ly 60 phút; tái kiểm bắt buộc sau 10–14 ngày |
| Mạt bụi nhà (Dermatophagoides) |
Ruột nệm, sofa vải, thảm dày, rèm phòng ngủ độ ẩm cao RH > 60% | Hút bụi HEPA đầu đập rung sâu và ủi hơi nóng khô 80–100 °C; giặt nước nóng ≥ 60 °C; hạ ẩm phòng RH < 55–60% | Không phun hóa chất lên bề mặt nệm nằm (vì xác mạt vẫn gây dị ứng nếu không hút sạch bằng HEPA) |
| Bọ mạt chim (Ornithonyssus) |
Tổ chim bồ câu, chim sẻ trên la-phông, hộp kỹ thuật cục nóng điều hòa | Dọn sạch toàn bộ tổ chim khi hết chim non vào túi kín 2 lớp, lắp lưới chắn 6 × 6 mm bịt khe mái và cục nóng | Phun cục bộ khoang mái, khe cửa sổ quanh cục nóng bằng Fendona 10SC và khử trùng theo PCS-22 |
5.2. Kỹ thuật hút bụi HEPA buộc túi kín 2 lớp, đồ bảo hộ và sơ cứu vết cắn (JC-PCS-04)
- Đồ bảo hộ phát hiện bọ chét bám chân: Mặc quần áo bảo hộ liền ống hoặc bỏ ống quần vào ủng cao su sáng màu để nhìn rõ ngay bọ chét nhảy bám và xử lý kịp trước khi ra phòng; đeo găng Nitrile dày từ 0,38 mm trở lên, kính bảo hộ và khẩu trang lọc bụi và hơi hữu cơ A1P2.
- Cách hút bụi HEPA rung sâu và xả túi kín 2 lớp: Di chuyển đầu bàn chải rung chậm theo hình chữ chi trên thảm và mép tường (chấn động đánh thức kén nhộng nở ngay); kết thúc hút bụi phải tháo túi bụi ngay trong phòng, cho vào 2 lớp túi dày buộc dây thít kín miệng đưa thẳng ra bãi rác kín hoặc luồng CTNH 18 01 01 (nếu có bụi hóa chất).
- Sơ cứu khi bị ve bám hoặc cắn đốt (JC-PCS-04): Nếu có ve chó bám da, dùng nhíp đầu mảnh kẹp sát bề mặt da kéo thẳng đứng nhẹ nhàng (không xoay vặn hay bóp nát bụng ve); rửa xà phòng sạch, chườm lạnh vết ngứa, không gãi làm bội nhiễm.
5.3. Chế phẩm phê duyệt theo phân khu trong nhà và ngoài trời
- Fendona 10SC (SAH-APR-PCS-01, VNDP-HC-025-10-15): Lựa chọn chuẩn cho bên trong nhà, phòng ngủ, văn phòng trải thảm và nhà có nuôi mèo. Pha 5 mL/L nước sạch (20 m²/L), không mùi, không hoen ố; cách ly ít nhất 45–60 phút đến khi khô hẳn và thông gió sạch.
- Permecide 50EC (SAH-APR-PCS-03, VNDP-HC-399-06-14): Chỉ dùng cho ngoại vi sân vườn, bãi cỏ, tầng hầm để xe thoáng gió, chuồng trại trống không có mèo. Pha tồn lưu 100 mL / 5 L (20 mL/L, 50 mL/m²); tránh xa nguồn lửa trần (điểm chớp cháy 44 °C), cách ly 45–60 phút đến khi khô hết mùi.
- Giữ an toàn cho mèo và hồ cá Koi: Không dùng Permecide 50EC gần mèo; luôn che phủ bạt kín, ngắt sục khí hồ cá Koi (giữ khoảng cách ít nhất 3,0 m, cảnh báo độc thủy sinh H400/H410).
Trình tự thực hiện từng bước và điểm kiểm tra bắt buộc
- Kiểm tra xác định rõ đối tượng (bọ chét, ve chó nâu, mạt bụi hay bọ mạt chim), truy tìm điểm phát sinh (chó mèo nuôi, mèo hoang dưới tầng hầm hoặc tổ chim trên mái, cục nóng điều hòa).
- Phối hợp chủ nhà đưa toàn bộ chó mèo nuôi đi tắm trị ve, bọ chét tại bác sĩ thú y trong cùng ngày (nếu từ chối phải ghi miễn trừ trên BM-PCS-06); thu dọn đồ chơi, bát ăn thú cưng, cho đệm thú cưng và ga thảm rời vào túi kín giặt nước nóng ≥ 60 °C trong ít nhất 30 phút.
- Chạy máy hút bụi HEPA đầu bàn chải rung sâu qua khắp mặt thảm, lật mép thảm hút mặt lưng, khe gạch lát, nẹp chân tường, khe sofa hoặc ghế nỉ và sàn dưới gầm tủ giường nhằm thu gom trứng, ấu trùng, phân bọ chét và tạo rung chấn kích kén nhộng nở ngay lập tức.
- Với nệm nằm nhiễm mạt bụi nhà, kết hợp đi máy phun hơi nước nóng khô (đầu vòi 80–100 °C, ít đọng ẩm) qua ổ cắm chống giật ngắt dòng rò ≤ 30 mA sau khi hút HEPA.
- Tháo túi bụi HEPA ngay bên trong phòng, buộc kín 2 lớp túi ni-lông có dây thít và đưa thẳng ra khu tập kết rác kín hoặc luồng CTNH 18 01 01 ngoài công trình trước khi mở bình phun.
- Trên khay chống tràn cách nguồn nước ít nhất 15 m, pha Fendona 10SC (5 mL/L, 20 m²/L) cho phòng ở, văn phòng hoặc Permecide 50EC (20 mL/L, 50 mL/m²) riêng cho sân vườn, hầm thoáng không có mèo và ghi vào
BM-PCS-02. - Chỉnh béc phun sương mịn áp suất thấp phun đều vùng chân tường cao ≤ 1 m, khe sàn, gầm giường tủ và mặt dưới thảm; riêng với ổ ve chó nâu bò tường, phun bổ sung dọc khe tường nứt và khung cửa cao tới 1–1,5 m (không phun ướt sũng sàn gỗ hay phun lên mặt nệm nằm).
- Với ca bọ mạt chim: tháo dọn sạch tổ chim cũ trong hộp điều hòa, gầm mái bỏ túi kín 2 lớp, phun xử lý khoang mái và khử trùng phòng bên dưới theo PCS-22, sau đó bịt kín khe thông bằng lưới thép 6 × 6 mm.
- Cắm biển cách ly tại cửa ra vào ít nhất 45–60 phút cho đến khi mặt sàn, thảm khô ráo hoàn toàn và đã mở thông gió sạch mùi mới cho phép người và thú nuôi quay lại.
- Súc rửa vỏ chai thuốc 3 lần đổ nước tráng vào bình phun hết trên vùng xử lý ngoại vi, đục thủng đáy bỏ túi CTNH mã 18 01 01; bàn giao giờ mở phòng an toàn trên BM-PCS-07.
- Chốt lịch hẹn trên BM-PCS-06 để thực hiện đợt tái kiểm bắt buộc sau 10–14 ngày (phát hiện và xử lý dứt điểm bất kỳ cá thể nào mới nở từ kén nhộng muộn) trước khi nghiệm thu đóng hồ sơ ca dịch.
Nghiệm thu, xử lý tình huống ngoại lệ và căn cứ pháp luật
Thước đo nghiệm thu kiểm soát bọ chét, ve chó và mạt bụi: Toàn bộ diện tích thảm, sàn hoàn tất hút HEPA rung sâu kèm ảnh niêm phong 2 lớp túi bụi mang ra ngoài trước phun; nhật ký pha phun đạt đúng giới hạn ≤ 1 m (1–1,5 m nếu ve bò tường) trên BM-PCS-02; hồ sơ thú y vật nuôi (hoặc miễn trừ) ghi rõ trên BM-PCS-06; và sau đợt tái kiểm bắt buộc ngày 10–14 kiểm chứng bằng tất trắng cao cổ, đĩa bẫy nước ghi nhận 0 bọ chét, ve hay mạt sống.
| Tình huống ngoại lệ thực tế | Nguyên nhân và rủi ro | Cách xử lý chuẩn SONGANHHYG |
|---|---|---|
| Chủ nhà từ chối đưa chó mèo đi thú y điều trị ngoài da cùng ngày xử lý nhà | Thú cưng mang bọ chét, ve trên lông tiếp tục rải hàng trăm trứng mới xuống sàn ngay sau ca phun | Ghi rõ tình trạng từ chối điều trị thú y lên mục lưu ý của BM-PCS-06 và xác nhận giới hạn bảo hành; giải thích rõ nguy cơ tái nhiễm tức thì và chỉ tiếp tục xử lý môi trường khi chó mèo đã được cách ly ra khỏi phòng đủ thời gian khô. |
| Ngày thứ 6 sau phun xuất hiện lác đác bọ chét mới nhảy lên chân khi đi lại trong phòng | Chính là lứa bọ chét trưởng thành vừa bung ra từ kén nhộng ẩn sâu trong khe sàn, thảm nhờ rung động bước chân | Đây là diễn biến bình thường của vòng đời kén nhộng; hướng dẫn khách tiếp tục hút bụi thường xuyên và giữ đúng lịch hẹn tái kiểm bắt buộc ngày 10–14 trên BM-PCS-06 để KTV hút HEPA rung lại và phun bù dứt điểm lứa mới nở trước khi kịp đẻ trứng. |
| Tầng hầm chung cư hoặc gầm sàn gỗ resort có đàn mèo hoang sinh sống mùa mưa | Mèo hoang mang bọ chét phát tán khắp hộp kỹ thuật, hành lang tầng hầm và bãi xe | Phối hợp ban quản lý và kỹ thuật tòa nhà đặt lồng bẫy nhân đạo đưa mèo hoang ra ngoài (không đặt bả độc hại), bít lưới 6 × 6 mm tại ô thông gió thấp, hút sạch bụi cát góc hầm đóng túi kín 2 lớp rồi phun Permecide 50EC 20 mL/L (chỉ khi đã đưa hết mèo ra khỏi hầm) hoặc Fendona 10SC 5 mL/L, tái kiểm sau 10–14 ngày. |
| Cư dân bị ngứa nốt đốt quanh cổ và vai dù gia đình không hề nuôi chó mèo | Thường là bọ mạt chim (Ornithonyssus) bò từ tổ chim sẻ, bồ câu trong hộp cục nóng điều hòa qua khe cửa sổ | Kiểm tra hộp cục nóng điều hòa và gầm mái sát cửa sổ phòng ngủ; tháo bỏ sạch tổ chim vào túi kín 2 lớp, phun khử trùng khoang mái theo PCS-22, xử lý tồn lưu khe cửa bằng Fendona 10SC 5 mL/L và lắp lưới thép chắn chim. |
Đào tạo, chứng chỉ nhân sự và biểu mẫu liên kết
- Chứng chỉ nhân sự: KTV thực hiện có Chứng nhận 120 tiết Bộ Y tế (NIMPE) SAH-CRD-07 / SAH-CRD-08, nắm vững phân biệt bọ chét, ve chó, mạt bụi, bọ mạt chim và giới hạn độc tính Permethrin đối với mèo.
- Biểu mẫu và thẻ trực quan liên kết: BM-PCS-06 · Biên bản xử lý và tái kiểm 10–14 ngày (PDF) · JC-PCS-04 · Xử lý túi bụi kín 2 lớp và sơ cứu vết đốt · JC-PCS-01 · BM-PCS-02 · BM-PCS-07.
- Catalog và SOP liên thông: Fendona 10SC (SAH-APR-PCS-01) · Permecide 50EC (SAH-APR-PCS-03) · PCS-03 · PCS-13 · PCS-22.
Lịch sử phiên bản và xác nhận ban hành
| Phiên bản | Ngày | Người soạn và phê duyệt | Nội dung thay đổi và quy chuẩn áp dụng |
|---|---|---|---|
| v2.0 | 17/11/2026 | Phòng Kỹ thuật Kiểm soát Côn trùng và QA/HSE · Ms. Mỹ Anh duyệt | Ban hành chuẩn 9 mục kiểm soát bọ chét, ve chó, mạt bụi và bọ mạt chim: phối hợp chủ nhà đưa chó mèo đi tắm trị ve, bọ chét thú y trong cùng ngày, chạy máy hút HEPA rung sâu kích kén nhộng nở rồi buộc kín 2 lớp túi mang ra ngoài trước khi phun đai thấp Fendona 10SC (trong nhà) hoặc Permecide 50EC (ngoại vi thoáng không mèo), dọn tổ chim gầm mái và tái kiểm bắt buộc sau 10–14 ngày trên BM-PCS-06. |