Cập nhật · Phiên bản 1.1 · Bản trình duyệt có kiểm soát — hiệu lực sau khi ký
Tóm tắt điều hành
Hóa chất chỉ được đưa vào hiện trường khi hội đủ bốn điều kiện: có SDS, có nhãn, có liều lượng được duyệt và có người chịu trách nhiệm. Thiếu một điều kiện, công việc dừng lại.
Tài liệu này là khung quản lý hóa chất của SONGANHHYG cho toàn bộ dịch vụ vệ sinh công nghiệp: văn phòng, ghế và vải nội thất, kính và mặt dựng, đá, ron epoxy. Nội dung gồm sáu phần thực hành — vòng đời mua đến thải, toán pha loãng, danh mục nhóm hóa chất, ma trận tương thích bề mặt, sơ cứu và lưu trữ — cùng phần kiểm soát chất lượng dung dịch tại hiện trường.
Mọi con số trong tài liệu là ngưỡng tham chiếu nội bộ, dùng để lập kế hoạch và kiểm tra chéo. Khi thi công, kỹ thuật viên phải đối chiếu SDS và nhãn nhà sản xuất của đúng lô hàng đang dùng, cùng tiêu chuẩn ghi trong hợp đồng. Không có con số nào trong đây được trình bày như tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc.
- Người pha và người dùng đã được đào tạo, có bản cam kết đọc hiểu SDS của sản phẩm được giao.
- Có PPE đúng chủng loại cho nhóm hóa chất, đủ số lượng cho toàn ca, không dùng chung găng giữa các nhóm.
- Có phiếu pha và nhãn phụ cho mọi bình chứa thứ cấp, kể cả bình chỉ dùng trong một giờ.
Trách nhiệm cuối cùng thuộc Giám đốc kỹ thuật; trách nhiệm vận hành thuộc tổ trưởng ca; trách nhiệm ghi chép thuộc người pha. Ba vai này không kiêm nhiệm trong cùng một ca có sử dụng acid hoặc hypochlorite. Tay nghề được đánh giá lại mỗi 12 tháng bằng bài test pha loãng và bài test xử lý tràn. E0 E1 E2
Nguồn tham chiếu: SAH-CHM-08; Nghị định 113/2017/NĐ-CP và Thông tư 32/2017/TT-BCT về hóa chất; GHS về nhãn và SDS. Ngưỡng trong tài liệu là ngưỡng nội bộ, phải đối chiếu SDS/nhãn từng lô.
Nguyên tắc quản lý theo vòng đời
Quản lý hóa chất là quản lý sáu bước nối tiếp, mỗi bước có một điểm giữ và một hồ sơ. Bỏ một điểm giữ là mở một đường rò rỉ.
Vòng đời gồm: mua – nhập – lưu – pha – dùng – thải. Kinh nghiệm vận hành cho thấy sự cố hiếm khi xảy ra ở bước dùng; phần lớn xảy ra ở bước pha (sai nồng độ, sai bình chứa) và bước lưu (đặt acid cạnh hypochlorite). Vì vậy hai bước này có hai người kiểm tra độc lập.
2.1. Sáu bước và điểm giữ
| Bước | Kiểm soát bắt buộc | Hồ sơ | Trách nhiệm |
|---|---|---|---|
| Mua | Chỉ mua sản phẩm có SDS và nhãn GHS; ưu tiên danh mục hóa chất đã công bố (3M/Diversey) hoặc sản phẩm có hồ sơ tương đương | Đơn mua, SDS, phiếu duyệt sản phẩm | Giám đốc kỹ thuật |
| Nhập | Kiểm nhãn, mã lô, hạn dùng, tình trạng bao bì; từ chối lô mất nhãn hoặc rò rỉ | Phiếu nhập, ảnh bao bì và mã lô | Thủ kho |
| Lưu | Đúng khu, đúng kệ, đủ thông gió, tách nhóm phản ứng; kiểm nhiệt độ kho | Sơ đồ kho, nhật ký kho | Thủ kho và HSE |
| Pha | Người được đào tạo, thiết bị định lượng đã kiểm, nước đạt chuẩn, nhãn phụ dán ngay | Phiếu pha, nhãn phụ | Tổ trưởng ca |
| Dùng | Đúng nồng độ, đúng thời gian tiếp xúc, đủ PPE, test patch trên vật liệu nhạy | Checklist ca, ảnh điểm giữ | Giám sát hiện trường |
| Thải | Thu gom, trung hòa nếu cần, chuyển đơn vị đủ chức năng; không đổ ra cống mưa | Phiếu chuyển giao chất thải | HSE |
2.2. SDS 16 mục — kiểm tra gì khi nhập
SDS là tài liệu pháp lý, không phải tài liệu marketing. Khi nhập kho, thủ kho đối chiếu đủ 16 mục; mục nào thiếu thì trả hàng. Bản SDS phải đúng phiên bản với lô đang giao, không dùng bản photo mờ hoặc bản của sản phẩm cùng họ nhưng khác mã.
| Mục | Tên mục | Điểm kiểm tra thực tế |
|---|---|---|
| 1 | Nhận dạng sản phẩm | Tên thương mại, mã sản phẩm, nhà sản xuất, số điện thoại khẩn cấp |
| 2 | Nhận dạng nguy hại | Phân loại GHS, mã H và P; đối chiếu hình đồ cảnh báo trên nhãn |
| 3 | Thành phần | Tên hoạt chất, số CAS, khoảng nồng độ; đối chiếu với nhãn |
| 4 | Sơ cứu | Đủ bốn đường: da, mắt, hô hấp, nuốt; có ghi thời gian xả nước |
| 5 | Chữa cháy | Môi chất phù hợp, môi chất cấm, nguy cơ khí độc khi cháy |
| 6 | Sự cố tràn | Chất hấp thụ, cách trung hòa, cách thu gom, PPE tối thiểu |
| 7 | Bảo quản | Khoảng nhiệt độ, tránh ánh sáng, tách khỏi nhóm nào |
| 8 | Kiểm soát phơi nhiễm | Giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp, loại găng và kính |
| 9 | Tính chất lý hóa | pH, tỷ trọng, điểm chớp, độ hòa tan — cơ sở để tính pha |
| 10 | Ổn định và phản ứng | Chất cấm kết hợp, sản phẩm phân hủy nguy hại |
| 11 | Độc học | LD50, kích ứng da và mắt, nhạy cảm hô hấp |
| 12 | Sinh thái | Độc tính thủy sinh, phân hủy sinh học |
| 13 | Xử lý thải | Mã chất thải, phương án tiêu hủy, nơi tiếp nhận |
| 14 | Vận chuyển | Số UN, nhóm bao gói, nhãn vận chuyển |
| 15 | Pháp lý | Danh mục pháp lý áp dụng, khai báo hóa chất |
| 16 | Thông tin khác | Ngày ban hành, phiên bản, người phê duyệt — bản cũ phải thu hồi |
2.3. Phân loại kho và nhãn GHS
Nhãn GHS tối thiểu gồm: tên sản phẩm, hình đồ cảnh báo, từ cảnh báo, mã H (nguy hại) và mã P (biện pháp phòng ngừa). Tại SONGANHHYG, mỗi khu lưu trữ mang một mã màu theo nhóm phản ứng, và mọi bình thứ cấp đều có nhãn phụ theo mẫu ở Phụ lục 12.1.
| Nhóm lưu trữ | Đặc tính nguy hại | Vị trí | Yêu cầu riêng |
|---|---|---|---|
| Acid vô cơ và hữu cơ | Ăn mòn kim loại, phản ứng với kiềm và hypochlorite | Kệ thấp, có bể chứa sự cố | Kệ chống ăn mòn; xa kiềm ít nhất 3 m |
| Kiềm mạnh | Ăn mòn da, phản ứng với nhôm giải phóng hydro | Kệ thấp, khu riêng | Không để cạnh acid; có bồn rửa mắt gần |
| Oxy hóa | Sinh nhiệt khi gặp hữu cơ, acid, chất khử | Tủ thoáng, không kín khí | Xa dung môi và chất hữu cơ; nhãn oxy hóa |
| Dung môi, dễ cháy | Điểm chớp thấp, hơi nặng hơn không khí | Tủ chống cháy, xa nguồn nhiệt | Bình CO2 và bột; nối đất; không dùng phích cắm thường |
| Trung tính, sinh học | Nguy hại thấp nhưng vẫn cần SDS | Kệ giữa, khô ráo | FIFO theo hạn dùng; kiểm mốc bao bì |
| Keo hai thành phần | Phản ứng tỏa nhiệt khi trộn sai tỷ lệ | Khu riêng, 15–25°C | Tách phần A và B theo lô; ghi ngày mở niêm |
Nhãn GHS theo hướng dẫn của GHS; việc khai báo hóa chất thực hiện theo Nghị định 113/2017/NĐ-CP. Khoảng cách và vị trí kệ là quy định nội bộ, có thể siết chặt hơn theo yêu cầu PCCC của tòa nhà.
Toán pha loãng và kiểm tra nồng độ
Sai số pha loãng là nguyên nhân hàng đầu của hỏng bề mặt và chi phí hóa chất tăng. Phép tính đúng phải đi kèm dụng cụ định lượng đúng.
Ba công thức dưới đây đủ cho hầu hết tình huống hiện trường. Ghi rõ đơn vị trước khi thay số; đổi về cùng một đơn vị thể tích hoặc cùng một đơn vị khối lượng, không trộn lẫn.
Trong đó C1 là nồng độ sản phẩm cô đặc, V1 là thể tích cô đặc cần lấy, C2 là nồng độ đích, V2 là thể tích dung dịch cần pha. Với pha loãng theo tỷ lệ, cách ghi 1:64 phải được xác nhận trên nhãn: có nhà sản xuất hiểu là 1 phần cô đặc với 64 phần nước (tổng 65 phần), có nhà sản xuất hiểu là 1 phần trong 64 phần tổng. Chênh lệch khoảng 1,5% — nhỏ với dung dịch tẩy rửa nhưng không nhỏ với khử trùng.
3.1. Ví dụ tính cụ thể
| Mục tiêu | Phép tính | Kết quả | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 5 L dung dịch 0,2% từ cô đặc 20% | V1 = 0,2 × 5.000 ÷ 20 = 50 mL | 50 mL cô đặc + 4.950 mL nước | Tương đương 1:100 |
| 5 L dung dịch pha 1:64 | 5.000 ÷ 64 = 78 mL | 78 mL cô đặc + 4.922 mL nước | Nếu tính trên tổng 65 phần: 77 mL |
| 10 L dung dịch pha 1:10 | 10.000 ÷ 10 = 1.000 mL | 1 L cô đặc + 9 L nước | Dùng ca đong, không ước lượng |
| 5 L dung dịch quat 1.000 ppm từ cô đặc 10% | V1 = 1.000 × 5 ÷ 100.000 = 0,05 L | 50 mL cô đặc + 4.950 mL nước | 10% tương đương 100.000 ppm |
| 10 L hypochlorite 5.000 ppm Cl | 5% w/w, tỷ trọng 1,10 → khoảng 55 g Cl/L; cần 50 g | 0,9 L cô đặc + 9,1 L nước | Nếu nhãn ghi % w/v thì lấy 1,0 L |
Sản phẩm ghi 2% w/w nghĩa là 2 g hoạt chất trong 100 g dung dịch. Muốn pha 1 kg dung dịch 2% w/w phải cân 20 g hoạt chất và 980 g nước. Nếu dùng ống đong thể tích, phải nhân với tỷ trọng; với dung dịch có tỷ trọng 1,10 thì 1 L không phải 1 kg. Sai lệch này thường gặp ở nhóm acid và kiềm đậm đặc.
3.2. Kiểm tra liều bằng pH và độ dẫn điện
Pha đúng công thức chưa đủ; phải kiểm tra lại bằng dụng cụ đo. Với dung dịch trung tính, pH sau pha nằm trong khoảng 6,5–8,5 và lệch không quá 0,5 đơn vị so với mẫu chuẩn pha theo nhãn. Với dung dịch acid hoặc kiềm, pH chỉ dùng để phát hiện sai bậc độ lớn, không dùng để suy ra nồng độ chính xác vì pH là thang logarit.
Độ dẫn điện (EC) tuyến tính hơn với nồng độ ion trong vùng pha loãng. Quy trình nội bộ: pha một mẫu chuẩn 1 L đúng theo nhãn, đo EC ở nhiệt độ phòng, ghi vào sổ; mỗi lô pha tại hiện trường đo EC và so với mẫu chuẩn, chấp nhận sai lệch ±10%. Vượt ngưỡng thì kiểm tra ba nguyên nhân theo thứ tự: nước pha, dụng cụ định lượng, độ đồng đều sau khi khuấy. E3
Ngưỡng pH và EC là ngưỡng kiểm soát nội bộ, lập theo từng cặp sản phẩm và nước pha thực tế; phải hiệu chuẩn thiết bị trước mỗi ca đo.
Mười lăm nhóm hóa chất được duyệt
Danh mục dưới đây là phạm vi được phép mua và dùng. Sản phẩm ngoài danh mục phải qua phiếu duyệt của Giám đốc kỹ thuật trước khi đưa vào kho.
Cột pH là pH của dung dịch pha sẵn ở nồng độ làm việc, không phải pH của cô đặc. Cột thời gian tiếp xúc là thời gian tối thiểu để đạt hiệu quả và tối đa trước khi phải xả, nhằm tránh khô hóa chất trên bề mặt. Với bề mặt nhạy cảm, luôn chạy test patch 0,1–0,3 m² ở vùng khuất trước khi mở rộng.
| Nhóm | Hoạt chất chính | pH | Pha loãng | Tiếp xúc | Bề mặt | PPE | Cấm kỵ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tẩy rửa trung tính | Alkyl polyglucoside, ethoxylate, citrate | 6,5–8,5 | 15–30 mL/L (1:64–1:128) | 1–3 phút | Sàn vinyl, gạch men, đá đã seal, kính | Găng nitrile, kính an toàn | Không dùng cho dầu mỡ nặng |
| Tẩy dầu kiềm | KOH, metasilicate, butyl glycol | 10–12 | 1:10–1:40 | 3–5 phút | Bếp, nhà xưởng, gạch, bê tông | Găng dài, kính, tạp dề | Cấm marble, limestone, nhôm anodized |
| Tẩy cặn khoáng (acid) | Acid citric, sulfamic, phosphoric | 1–3 | 1:10–1:50 | 2–5 phút | Gạch men, inox, kính có kiểm soát | Găng, kính, khẩu trang khi phun | Cấm đá carbonate; cấm HF |
| Tẩy gỉ kim loại | Acid phosphoric, oxalic, chelant | 1–2 | Theo nhãn, 10–30% | 5–15 phút | Inox, thép, thiết bị công nghiệp | Găng, kính, hô hấp | Không dùng trên nhôm, kẽm, mạ |
| Tẩy sơn và keo dính | D-limonen, NMP, stripper kiềm | 7–13 | Dùng sẵn | 10–30 phút | Kim loại, kính không phủ, bề mặt cứng | Găng, kính, hô hấp A1/P2 | Cấm nhựa PS/PC, kính phủ, da |
| Khử trùng quat | Quaternary ammonium C12–C14 | 6–8 | 0,1–0,3% (1.000–3.000 ppm) | 5–10 phút | Bề mặt cứng, điểm chạm tay | Găng, kính | Không trộn xà phòng anion |
| Hypochlorite | Natri hypoclorit 5–12% | 11–13 | 0,1–0,5% (1.000–5.000 ppm Cl) | 5–10 phút | Cống, bề mặt không màu | Găng, kính, hô hấp, thông gió | Cấm trộn acid hoặc amoniac; cấm kim loại, vải màu |
| Hydrogen peroxide | H2O2 3–6% | 3–6 | Dùng sẵn hoặc pha | 5–10 phút | Vải, bề mặt cứng | Găng, kính | Test bền màu; tránh kim loại |
| Cồn 70% | Ethanol hoặc isopropanol 70% | 7–8 | Dùng sẵn | 1–2 phút | Kính, kim loại, thiết bị | Găng, kính; xa nguồn lửa | Dễ cháy; tránh nhựa nhạy |
| Tẩy kính | Alcohol ethoxylate, glycol ether | 7–9 | 1:20–1:50 | 1–3 phút | Kính, gương | Găng, kính | Không amoniac trên kính phủ, Low-E |
| Tẩy thảm | Nonionic surfactant, dung môi, khử bọt | 5,5–9 | Theo nhãn | 5–10 phút | Thảm tổng hợp; len pH 5,5–7,5 | Găng, kính, ủng | Không kiềm mạnh trên len |
| Tẩy da | Surfactant lưỡng tính, dầu tự nhiên | 5,5–7 | Theo nhãn | 1–3 phút | Da aniline, semi-aniline | Găng, kính | Cấm kiềm và cồn mạnh |
| Enzyme | Protease, amylase, lipase | 6–9 | Theo nhãn | 10–30 phút | Thảm, vải, cống, vết hữu cơ | Găng, kính | Không trộn hypochlorite hoặc quat đậm đặc |
| Khử mùi | Cyclodextrin, dẫn xuất thực vật, oxidizer | 5–9 | Dùng sẵn hoặc theo nhãn | 5–15 phút | Vải, thảm, không khí, cống | Găng, kính | Không dùng để che mùi thay xử lý nguồn |
| Keo epoxy hai thành phần | Nhựa epoxy và hardener amin | 9–11 khi trộn | Theo tỷ lệ A:B của nhà sản xuất | Pot life 30–45 phút ở 25°C | Ron gạch, bê tông | Găng nitrile, kính, hô hấp | Cấm nền ẩm trên 4%, nhiệt dưới 10°C |
Hai nhóm phụ trợ được quản lý ngoài bảng nhưng vẫn phải có phiếu pha riêng: chất thấm đá (pH 7–9 trong nước, định mức 8–20 m²/L, bảo dưỡng 24–72 giờ, không dùng trên bề mặt ẩm) và dung dịch trung hòa sau acid hoặc kiềm (pH 6–8, tiếp xúc 1–3 phút, không thay thế bước xả nước).
Dữ liệu pH, pha loãng và thời gian tiếp xúc là ngưỡng tham chiếu nội bộ tổng hợp từ SDS các sản phẩm đang dùng. Với từng mã sản phẩm cụ thể, số trên nhãn và SDS của lô đó là căn cứ cuối cùng.
Ma trận tương thích bề mặt và hóa chất
Một bề mặt bị ăn mòn không phục hồi được bằng vệ sinh. Ma trận này là bộ lọc đầu tiên trước khi chọn sản phẩm.
Ký hiệu: OK dùng được theo đúng pha loãng và thời gian tiếp xúc; ! chỉ dùng sau test patch ở vùng khuất, có giám sát và ghi ảnh trước sau; NO cấm dùng trong mọi trường hợp. Khi bề mặt chưa xác định được vật liệu — đặc biệt đá tự nhiên và kính phủ — mặc định xếp vào nhóm ! cho tới khi có kết quả test.
| Bề mặt | Trung tính | Kiềm | Acid | Hypochlorite | Dung môi | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Marble, limestone | OK | ! | NO | NO | ! | Acid ăn mòn calcite, mất bóng vĩnh viễn |
| Granite | OK | OK | ! | ! | OK | Tránh HF; test màu trước khi dùng acid |
| Terrazzo | OK | ! | NO | ! | ! | Acid ăn mòn xi măng liên kết |
| Gạch men | OK | OK | OK | OK | OK | Xả kỹ sau acid để tránh ố ron |
| Inox | OK | OK | ! | NO | OK | Clo gây pitting và rỗ bề mặt |
| Nhôm anodized | OK | NO | ! | NO | ! | Kiềm làm mất lớp anodize |
| Kính thường | OK | OK | ! | ! | OK | Acid đặc và HF cấm tuyệt đối |
| Kính phủ Low-E | OK | OK | ! | NO | ! | Dùng sản phẩm không amoniac |
| Vinyl | OK | ! | NO | ! | ! | Tránh dung môi mạnh, tránh ngâm nước |
| Gỗ | OK | NO | NO | NO | ! | Kiểm soát lượng nước, lau khô ngay |
| Vải len | OK | NO | ! | NO | ! | Duy trì pH 5,5–7,5 khi giặt |
| Da aniline | OK | NO | NO | NO | ! | Chỉ dùng sản phẩm chuyên da |
| Bê tông | OK | OK | ! | ! | OK | Acid gây ăn mòn xi măng, tăng bụi |
- Không xác định được đá tự nhiên hay đá nhân tạo, hoặc không rõ có lớp phủ hay không.
- Bề mặt đã từng bị xử lý bằng sản phẩm lạ, có dấu hiệu ố mờ, loang màu hoặc bóng không đều.
- Không có vùng khuất để chạy test patch và khách hàng không chấp nhận rủi ro bằng văn bản.
Ma trận là tổng hợp nội bộ từ đặc tính vật liệu và SDS nhóm sản phẩm; không thay thế test patch. Ký hiệu ! luôn kèm điều kiện giám sát.
Sơ cứu theo nhóm hóa chất
Nguyên tắc chung: xả nước sạch nhiều, cởi bỏ quần áo nhiễm, không trung hòa trên da, không gây nôn khi nuốt dung môi, gọi 115 khi có triệu chứng hô hấp hoặc thần kinh.
Mỗi ca làm việc phải có một người đã được huấn luyện sơ cứu, biết vị trí bồn rửa mắt, túi sơ cứu và bảng SDS. Thời gian xả nước tối thiểu 15 phút với mắt và 10 phút với da; đây là ngưỡng tham chiếu nội bộ, thực hiện theo SDS nếu SDS yêu cầu lâu hơn.
| Nhóm | Da | Mắt | Hô hấp | Nuốt |
|---|---|---|---|---|
| Acid | Cởi đồ, xả 10–15 phút, không bôi trung hòa | Xả 15 phút, mí mở, đi khám ngay | Ra nơi thoáng, ngồi, gọi 115 | Không gây nôn, súc miệng, uống nước nhỏ giọt, gọi 115 |
| Kiềm | Cởi đồ, xả 15 phút; kiềm gây trơn, xả lâu hơn acid | Xả 15 phút, che mắt, chuyển tuyến | Ra nơi thoáng, gọi 115 | Không gây nôn, không uống acid, gọi 115 |
| Hypochlorite | Cởi đồ, xả 10 phút | Xả 15 phút, bỏ kính áp tròng nếu có | Ra nơi thoáng ngay, tránh khí clo, gọi 115 | Không gây nôn, uống nước, gọi 115 |
| Dung môi, dễ cháy | Cởi đồ nhiễm, xả 10 phút; không dùng dung môi rửa lại | Xả 15 phút | Ra nơi thoáng, không hít sâu, gọi 115 | Không gây nôn vì nguy cơ sặc phổi, gọi 115 |
| Hydrogen peroxide | Xả 10 phút; bọt trắng là phản ứng thường gặp | Xả 15 phút, khám nếu đau kéo dài | Ra nơi thoáng | Uống nước, gọi 115 nếu đau bụng |
| Quat | Xả 10 phút, rửa xà phòng | Xả 15 phút | Ra nơi thoáng | Uống nước, gọi 115 nếu nôn |
| Keo epoxy hai thành phần | Lau sạch bằng giấy, rửa dầu rồi xà phòng; không dùng dung môi | Xả 15 phút, khám ngay | Ra nơi thoáng; hơi amin gây chóng mặt | Không gây nôn, gọi 115 |
| Enzyme | Xả 10 phút | Xả 15 phút | Ra nơi thoáng; nguy cơ nhạy cảm hô hấp | Uống nước, gọi 115 nếu dị ứng |
- Khó thở, ho kéo dài, đau ngực, chóng mặt hoặc ngất sau khi hít hơi hóa chất.
- Bỏng mắt, mờ mắt, đau mắt tăng sau khi xả nước.
- Bỏng da lan rộng hơn 5 cm hoặc da trắng bợt, phồng rộp.
- Nuốt hóa chất, kể cả lượng nhỏ, ở người có bệnh dạ dày hoặc hô hấp.
Khi gọi 115, đọc theo thứ tự: địa chỉ, loại hóa chất và mã lô, đường phơi nhiễm, thời điểm, triệu chứng, đã sơ cứu gì. Mang SDS hoặc nhãn theo khi chuyển viện. Ghi toàn bộ diễn biến vào biên bản sự cố trong 24 giờ. E1
Hướng dẫn sơ cứu tham chiếu SDS từng sản phẩm; khi có khác biệt, ưu tiên SDS của lô đang dùng. Số cấp cứu quốc gia: 115.
Lưu trữ, phân tách và phòng cháy
Nguyên tắc một câu: cùng nhóm phản ứng thì gần nhau, khác nhóm phản ứng thì tách bằng khoảng cách hoặc bằng bể chứa sự cố.
Kho hóa chất của SONGANHHYG được thiết kế theo bốn yêu cầu: thoát nước có kiểm soát, thông gió cưỡng bức, kệ chống ăn mòn, và sơ đồ treo tại cửa kho để bất kỳ ai vào ca cũng đọc được vị trí từng nhóm. Bao bì luôn đặt trên kệ, không đặt trực tiếp trên sàn, không xếp quá hai lớp, không để nhãn quay vào tường.
| Nhóm | Tách khỏi | Khoảng cách | Kệ, giá | Thông gió | Phòng cháy |
|---|---|---|---|---|---|
| Acid | Kiềm, hypochlorite, kim loại mảnh | ≥ 3 m hoặc vách ngăn kín | Kệ nhựa chống ăn mòn, sát sàn | Hút cục bộ tại kệ | Bình bột, cát khô; không dùng nước trực tiếp |
| Kiềm mạnh | Acid, nhôm, da, len | ≥ 3 m | Kệ thấp, có gờ chắn tràn | Thoáng tự nhiên, có quạt | Bình bột; tránh nước vào bồn kiềm nóng |
| Hypochlorite | Acid, amoniac, chất hữu cơ | ≥ 3 m, khác khu | Kệ nhựa, tránh ánh sáng | Hút mùi liên tục | Không dùng CO2 trực tiếp vào bồn lớn |
| Hydrogen peroxide | Dung môi, kim loại, chất khử | ≥ 3 m | Kệ thoáng, có khay hứng | Thoáng, tránh kín | Nước phun sương; van xả áp |
| Dung môi, dễ cháy | Oxy hóa, nguồn nhiệt, thiết bị điện | ≥ 5 m tới nguồn nhiệt | Tủ chống cháy, kệ kim loại nối đất | Hút khí chống nổ | Bình CO2 và bột; biển cấm lửa |
| Trung tính, enzyme | Không yêu cầu đặc biệt | — | Kệ giữa, khô ráo | Thoáng tự nhiên | Bình bột gần cửa |
7.1. Lượng tồn và nhật ký
Lượng tồn tại kho được giữ ở mức đủ dùng cho một chu kỳ cung ứng, không vượt lượng đã khai báo theo quy định hiện hành. Với hypochlorite và hydrogen peroxide, lượng tồn còn bị giới hạn bởi hạn dùng: hai sản phẩm này mất hoạt tính theo thời gian và nhiệt độ, nên nhập theo lô nhỏ, xoay vòng FIFO và ghi ngày mở niêm.
Nhật ký kho ghi tối thiểu: ngày giờ, tên sản phẩm, mã lô, số lượng nhập hoặc xuất, người thực hiện, nhiệt độ kho, tình trạng bao bì, sự cố bất thường. Nhiệt độ kho được ghi mỗi ngày một lần vào đầu ca sáng; vượt khoảng 15–30°C thì báo HSE trong 30 phút. Bể chứa sự cố dưới kệ acid và kiềm phải có thể tích chứa được toàn bộ bao bì lớn nhất, và được kiểm tra khô ráo mỗi tuần.
- Không có bao bì mất nhãn hoặc nhãn không đọc được.
- Nắp đậy kín, không rò rỉ, không ứ nước dưới khay hứng.
- Lối thoát và bình chữa cháy không bị chắn.
- Sổ kho đã ghi đủ lượt nhập xuất trong ngày.
Kiểm soát chất lượng dung dịch tại hiện trường
Dung dịch pha tại hiện trường không được kiểm tra là dung dịch không có bằng chứng. Bốn chỉ tiêu tối thiểu: pH, độ dẫn điện, nồng độ hoạt chất và chất lượng nước pha.
Kiểm tra được thực hiện bởi người pha, ghi ngay vào phiếu pha, và được giám sát hiện trường xác nhận mỗi ca. Thiết bị đo pH và EC phải hiệu chuẩn hai điểm trước ca đo; dung dịch chuẩn hết hạn không được dùng. Kết quả ghi kèm nhiệt độ vì cả pH và EC đều phụ thuộc nhiệt độ.
| Chỉ tiêu | Dụng cụ | Ngưỡng tham chiếu nội bộ | Tần suất | Khi vượt ngưỡng |
|---|---|---|---|---|
| pH dung dịch | pH meter hiệu chuẩn hai điểm | Lệch ≤ 0,5 đơn vị so với mẫu chuẩn theo nhãn | Mỗi lô pha và mỗi 4 giờ | Pha lại, kiểm tra dụng cụ định lượng |
| Độ dẫn điện | EC meter, thang 0–20 mS/cm | Lệch ≤ 10% so với mẫu chuẩn nội bộ | Mỗi lô pha | Kiểm tra nước pha và độ đồng đều |
| Nồng độ hoạt chất | Test strip hoặc chuẩn độ iodometric với clo | Theo nhãn, sai lệch ≤ 10% | Mỗi ca với hypochlorite và quat | Pha lại, ghi vào phiếu pha |
| Nước pha | TDS nước hoặc EC meter | ≤ 20 µS/cm (mục tiêu ≤ 10 ppm TDS nước) | Đầu ca và khi đổi nguồn nước | Đổi nguồn, dùng nước đã xử lý |
| Nhiệt độ nước pha | Nhiệt kế điện tử | 20–40°C với dung dịch thường; theo nhãn với enzyme | Mỗi lô pha | Điều chỉnh, không dùng nước nóng với clo |
| Thời gian tiếp xúc | Đồng hồ ca hoặc timer | Theo Bảng 4.1 | Mỗi điểm thi công | Ghi lại, xử lý lại điểm đó |
| Độ trong, màu, vẩn | Quan sát bình chứa | Không vẩn, không đổi màu bất thường | Mỗi bình trước khi dùng | Hủy bình, kiểm tra phản ứng chéo |
Với dung dịch pha loãng dùng trong ngày, hạn dùng nội bộ là 24 giờ và phải ghi giờ pha trên nhãn. Với hypochlorite, hạn dùng ngắn hơn do mất hoạt tính; dung dịch pha từ hypochlorite để qua đêm phải đo lại nồng độ trước khi dùng. Không đổ phần dung dịch dư trở lại bình cô đặc trong mọi trường hợp.
Ngưỡng pH, EC và TDS nước là ngưỡng tham chiếu nội bộ, lập theo từng cặp sản phẩm; đối chiếu SDS/nhãn và yêu cầu hợp đồng trước khi áp dụng cho khách hàng cụ thể. E3
Xử lý tràn hóa chất
Bốn bước theo thứ tự cố định: dừng và cảnh báo, bảo vệ người, chặn lan và hấp thụ, trung hòa và thu gom. Không đảo thứ tự.
Bước 1 — Dừng và cảnh báo. Dừng mọi hoạt động trong bán kính 3–5 m, cắm biển cảnh báo, thông báo giám sát ca. Không cho người không có PPE đi qua khu vực. Bước 2 — Bảo vệ người. Đeo găng, kính, khẩu trang đúng nhóm; mở thông gió; với tràn dung môi, cắt nguồn lửa và thiết bị điện không phòng nổ.
Bước 3 — Chặn lan và hấp thụ. Dùng vật liệu trơ chặn miệng cống, rồi rắc chất hấp thụ từ ngoài vào trong để tránh làm loang. Không dùng chổi quét khô với bột hóa chất vì tạo bụi hô hấp. Bước 4 — Trung hòa, thu gom, báo cáo. Trung hòa nếu SDS yêu cầu, gom vào bao hoặc thùng dán nhãn, chuyển giao theo quy trình chất thải, ghi biên bản trong 24 giờ.
| Loại tràn | Chất hấp thụ | Trung hòa | Thu gom | Cấm |
|---|---|---|---|---|
| Acid | Vermiculite, đất tảo, kit acid | Natri bicarbonat rắc đều, kiểm pH 6–8 | Bao hóa chất dán nhãn, chuyển giao | Không dùng giẻ tổng hợp, không đổ nước mạnh |
| Kiềm | Vermiculite, cát khô | Acid citric pha loãng, kiểm pH 6–8 | Bao hóa chất, ghi mã lô | Không dùng acid đậm đặc, gây phản ứng mạnh |
| Hypochlorite | Pad trơ, vermiculite | Natri thiosulfat theo hướng dẫn SDS | Thùng kín, tránh ánh sáng | Cấm dùng acid hoặc amoniac để trung hòa |
| Dung môi, dễ cháy | Pad hấp thụ dầu, vermiculite | Không trung hòa; để bay hơi có kiểm soát | Thùng kim loại có nắp, nối đất | Cấm máy hút thường, cấm nguồn lửa |
| Hydrogen peroxide | Nhiều nước, pad trơ | Pha loãng bằng nước, không dùng chất khử đậm đặc | Xả theo quy trình nước thải nội bộ | Cấm trộn với dung môi hoặc chất hữu cơ |
| Keo epoxy hai thành phần | Cát, mùn cưa, giấy thấm | Không trung hòa; để đóng rắn rồi bóc | Chất thải rắn, không đổ cống | Cấm dùng dung môi trên da, trên sàn nhựa |
Kit tràn tối thiểu trên mỗi xe hóa chất: 10 pad hấp thụ, 2 kg vermiculite, 1 kg natri bicarbonat, 1 kg natri thiosulfat, 2 túi rác hóa chất, 2 đôi găng nitrile, 1 kính bảo hộ, 1 cuộn băng cảnh báo, 1 đèn pin, 1 bộ dụng cụ gom. Kit được kiểm tra và bổ sung mỗi tuần; thiếu vật tư là điều kiện dừng ca.
Truy xuất nguồn gốc và hồ sơ
Mỗi lít hóa chất dùng tại hiện trường phải trả lời được bốn câu: lô nào, ai pha, pha khi nào, dùng ở đâu.
Mã lô của nhà sản xuất được giữ nguyên, không viết lại. Khi chia nhỏ từ can 20 L sang bình 1 L, bình nhỏ mang thêm mã nội bộ gồm số phiếu pha và ngày pha. Nhờ vậy khi có sự cố, việc truy ngược từ bình đang dùng về đúng lô nhập kho mất dưới năm phút.
| Hồ sơ | Nội dung tối thiểu | Thời hạn lưu | Trách nhiệm |
|---|---|---|---|
| Phiếu pha | Mã phiếu, ngày giờ, người pha, sản phẩm và mã lô, công thức, lượng nước, pH, EC, chữ ký kiểm tra | 24 tháng | Tổ trưởng ca |
| Nhãn phụ | Tên sản phẩm, nồng độ, ngày giờ pha, người pha, hạn dùng, mã lô gốc | Đến khi hết dung dịch | Người pha |
| Nhật ký kho | Nhập, xuất, tồn, nhiệt độ, tình trạng bao bì, sự cố | 36 tháng | Thủ kho |
| SDS và nhãn gốc | Đủ 16 mục, đúng phiên bản với lô đang dùng | 5 năm sau khi ngừng dùng | HSE |
| Phiếu chuyển giao chất thải | Loại, khối lượng, mã chất thải, đơn vị tiếp nhận, chữ ký hai bên | 36 tháng | HSE |
| Biên bản sự cố | Thời gian, vị trí, hóa chất, người liên quan, xử lý, ảnh, biện pháp khắc phục | 60 tháng | HSE và Giám đốc kỹ thuật |
Hồ sơ giấy lưu tại văn phòng kỹ thuật theo tháng; bản số hóa lưu trong thư mục dùng chung có phân quyền, đặt tên theo quy tắc mã ca – ngày – dịch vụ. Không lưu ảnh chứa mặt khách hàng hoặc tài liệu nội bộ của khách hàng trong cùng thư mục hóa chất. Việc truy xuất phục vụ kiểm toán, khiếu nại hoặc điều tra sự cố được thực hiện trong 24 giờ kể từ khi có yêu cầu.
Cấm kỵ tuyệt đối
Danh sách dưới đây không có ngoại lệ và không có cấp phép đặc biệt. Vi phạm là lỗi nghiêm trọng, xử lý theo quy chế an toàn.
Các cấm kỵ được huấn luyện lại mỗi quý và kiểm tra đột xuất tại hiện trường. Một số tình huống nguy hiểm không nằm ở việc dùng sai một sản phẩm mà ở việc dùng hai sản phẩm đúng trong cùng một không gian kín, cùng một ca — ví dụ tẩy cặn acid buổi sáng và khử trùng hypochlorite buổi chiều trên cùng bồn rửa mà không xả trung gian.
| Cấm kỵ | Hậu quả | Thay thế đúng |
|---|---|---|
| Trộn hypochlorite với acid | Giải phóng khí clo, gây phù phổi, tử vong trong không gian kín | Dùng riêng từng sản phẩm, xả nước trung gian, thông gió |
| Trộn hypochlorite với amoniac | Tạo chloramine, kích ứng hô hấp mạnh | Dùng quat cho khu vực sau khi đã xả sạch clo |
| Dùng acid flohydric (HF) | Ăn mòn mô sâu, ngấm qua da, tổn thương xương và tim | Acid citric hoặc sulfamic; không nhập HF vào kho |
| Acid trên marble, limestone, travertine | Ăn mòn calcite, mất bóng, lộ cốt liệu, không phục hồi | Tẩy trung tính, poultice chuyên đá |
| Kiềm trên nhôm hoặc nhôm anodized | Hòa tan lớp oxit, ố trắng, mất màu | Tẩy trung tính pH 6,5–8,5 |
| Dung môi trên da aniline | Trôi phẩm màu, khô cứng, nứt da | Sản phẩm chuyên da pH 5,5–7 |
| Dùng hóa chất không nhãn | Không nhận dạng, không sơ cứu được, không truy xuất | Hủy theo quy trình chất thải, không đoán |
| Trộn hydrogen peroxide với dung môi hoặc chất hữu cơ | Phản ứng tỏa nhiệt, nguy cơ cháy | Dùng riêng, tráng sạch bình trước khi đổi sản phẩm |
| Dùng cồn gần nguồn lửa hoặc thiết bị điện đang nóng | Bắt lửa, cháy lan nhanh, khó thấy ngọn | Chờ thiết bị nguội, cắt điện khu vực |
| Thi công epoxy trên nền ẩm trên 4% hoặc dưới 10°C | Bong ron, mất bám dính, phải làm lại toàn bộ | Đo ẩm, chờ khô, dùng sản phẩm cho phép thi công ẩm |
| Đổ hóa chất hoặc nước xả hóa chất ra cống mưa | Ô nhiễm nguồn nước, vi phạm quy định môi trường | Thu gom, trung hòa, chuyển giao đơn vị đủ chức năng |
Trong một phòng kín nhỏ hơn 30 m², chỉ dùng một nhóm hóa chất bay hơi tại một thời điểm. Đổi nhóm phải xả nước, thông gió ít nhất 15 phút và cất sản phẩm trước đi. Nhân sự phát hiện mùi lạ, cay mắt hoặc khó thở phải rời khu vực ngay và báo giám sát, không tự tìm nguyên nhân.
- Bleach trên vật liệu xốp: gỗ, thạch cao, vải màu, grout xi măng chưa đóng rắn — không diệt được nấm mốc ăn sâu, chỉ làm bề mặt bạc màu và để lại mùi. Nấm mốc lan rộng phải xử lý nguồn ẩm và dùng sản phẩm chuyên biệt.
- Hóa chất khách cung cấp: chỉ dùng khi có SDS, nhãn tiếng Việt, nồng độ rõ và phiếu duyệt của Giám đốc kỹ thuật; không chịu trách nhiệm về chất lượng/hạn dùng của sản phẩm khách cấp.
- Sản phẩm không rõ nguồn: không pha, không thử trên bề mặt khách hàng, không đổ chung bồn. Hủy theo quy trình chất thải.
Phụ lục: nhãn pha chế, nhật ký pha, checklist kho
Ba biểu mẫu dưới đây là bắt buộc. Bản in được đặt tại xe hóa chất và tại kho; bản điện tử lưu theo Bảng 10.1.
12.1. Mẫu nhãn pha chế
| Trường | Nội dung ghi | Bắt buộc |
|---|---|---|
| Tên sản phẩm | Tên thương mại và nhóm chức năng, ví dụ tẩy rửa trung tính | Có |
| Nồng độ pha | % hoặc tỷ lệ, kèm đơn vị; ghi cả ppm nếu là khử trùng | Có |
| Ngày giờ pha | Định dạng ngày/tháng/năm và giờ 24 h | Có |
| Hạn dùng | 24 giờ với dung dịch thường, ngắn hơn với hypochlorite | Có |
| Người pha | Họ tên và mã nhân sự | Có |
| Mã lô cô đặc | Mã lô của nhà sản xuất, giữ nguyên | Có |
| Cảnh báo GHS | Hình đồ, từ cảnh báo, mã H chính | Có |
| Liên hệ khẩn cấp | Hotline nội bộ và số cấp cứu 115 | Có |
12.2. Mẫu nhật ký pha
| Cột | Đơn vị | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngày, giờ pha | dd/mm/yyyy, hh:mm | Ghi cả giờ bắt đầu và kết thúc pha |
| Mã ca, mã khách hàng | — | Trùng với mã ca trên biên bản nghiệm thu |
| Sản phẩm, mã lô | — | Ghi đúng nhãn, không viết tắt tùy ý |
| Nồng độ mục tiêu | % hoặc ppm | Lấy từ Bảng 4.1 hoặc nhãn |
| Thể tích nước | L | Đo bằng ca đong hoặc đồng hồ lưu lượng |
| Lượng cô đặc | mL hoặc g | Ghi rõ mL hay g, kèm dụng cụ dùng |
| pH sau pha | đơn vị pH | Kèm nhiệt độ đo |
| EC sau pha | µS/cm hoặc mS/cm | Ghi thang đo và hệ số chuyển đổi nếu có |
| Người pha, người kiểm tra | Họ tên, chữ ký | Hai chữ ký khác nhau |
12.3. Checklist kho trước khi mở ca
- Nhãn GHS còn nguyên, đọc được; không có bình mất nhãn trong kho.
- Acid, kiềm và hypochlorite cách nhau tối thiểu 3 m hoặc có vách ngăn.
- Khay hứng và bể chứa sự cố khô, sạch, không nứt.
- Bình chữa cháy còn áp, đúng loại cho từng khu, lối tiếp cận thông thoáng.
- Bồn rửa mắt và vòi tắm khẩn cấp hoạt động, nước chảy trong 10 giây.
- Kit tràn đủ vật tư theo định mức, có danh mục kiểm tra kèm ngày.
- Nhiệt độ kho trong khoảng 15–30°C, đã ghi vào nhật ký.
- Sổ kho khớp tồn thực tế tại thời điểm kiểm tra.
Không có SDS thì không mua. Không có nhãn thì không pha. Không có phiếu pha thì không dùng.
Nguyên tắc vận hành hóa chất — Phòng Kỹ thuật & Chất lượng SONGANHHYG, 2026
Phụ lục dùng nội bộ, in lại khi có thay đổi danh mục sản phẩm. Mọi số liệu hóa chất trong tài liệu là ngưỡng tham chiếu nội bộ; SDS và nhãn nhà sản xuất của lô đang dùng là căn cứ cuối cùng. E1 E3